GünAzTv: Güney Azərbaycanın milli hüquqları zəminində beynəlxalq səviyyədə mübarizə aparan, tanınmış ziyalı xanım Faxtə Zamanı “Xalq Cəbhəsi” qəzetinə müsahibə verib. Müsahibəni olduğu kimi təqdim edirik:Faxtə Zamani İranda "separatçılıq"da ittiham olunur. O, Güney Azərbaycanın ən böyük şəhəri olan Təbrizdə dünyaya göz açıb. 1979-cu il inqilabından sonra onların torpaqlarına və sərvətlərinə əl qoyulub, evləri tamamilə yandırılıb, atası isə həbs edilib və edamla təhdid olunub. Orta təhsilini Təbrizdə başa vuran soydaşımız daha sonra Ankaraya gedib. Bundan sonra Faxtə Zamani Kanadaya gedərək, riyaziyyatdan aldığı yüksək balla Ottava Universitetinə qəbul olub, topladığı yüksək bal isə ona dövlət hesabına oxumağa imkan verib. Kanadaya gələndə ingilis dilini bilmədiyinə baxmayaraq, "Fizika və elektronika" ixtisasına yiyələnib və bir professorla birlikdə British Columbia Universitetində fövqəladə hazırlıq dərəcəsi layihəsini çalışmaq üçün Vankuverə köçüb. O, Avropa və Şimali Amerika boyunca müxtəlif forumlarda çıxış edərək, İranda öz tarixi torpaqlarında yaşayan 35 milyondan çox Azərbaycan türkünün dil və mədəni hüquqları uğrunda apardığı mübarizə haqqında dünya ictimaiyyətini məlumatlandırmağa çalışır. Elə bizimlə söhbətində də müsahibimiz bu və ya digər məsələlərə aydınlıq gətirir. - Əgər mümkünsə, öncə öz fəaliyyətiniz haqqında danışardınız? - Biz beş ilə yaxındır fəaliyyət göstəririk. Məqsədimiz Güney Azərbaycandakı ümumi vəziyyətlə əlaqədar məlumatları, ümumiyyətlə, təqib və təzyiqlərə məruz qalan, həbs olunan, işgəncə görən soydaşlarımızla bağlı bütün informasiyaları beynəlxalq insan haqları təşkilatlarına, xüsusilə BMT-yə təqdim etmək və onların hüququnu beynəlxalq qanunlar çərçivəsində müdafiə etməkdir. Mən hüquqşünas deyiləm, "Fizika və elektronika" ixtisası üzrə təhsil almışam. Ancaq 2006-cı il mayın 22-də Güney Azərbaycanda baş verən hadisələrə İran insan haqları təşkilatlarının biganə yanaşması və belə bir ağır durumda onlardan yardım istəyimizi geri çevirmələri bizi çox məyus etdi. Ona görə də İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Assosiasiyasını (ADAPP) yaratdıq. - Siz Güney Azərbaycanı ötən əsrin 80-ci illərində tərk etmisiniz. Belə olan halda işi necə aparırsınız, yəni aldığınız məlumatların həqiqi olub-olmadığını nə cür yoxlayırsınız? Ümumiyyətlə, məlumatları necə toplayırsınız?- Bilirsiniz, Güney Azərbaycanda bizim bir şəbəkəmiz (network) var. Bütün məlumatlar ora göndərilir və ya biz həmin şəbəkəyə qoşulan insanlarla əlaqədə olaraq lazımi informasiyaları alırıq. Bundan başqa, işə ilk başlayanda telefon vasitəsilə zəng vurub məlumatları əldə edirdik. Düzdür, bu da çox təhlükəli yoldur, ancaq artıq təhlükədən keçib. Bizim içəridə elə fəallarımız var ki, onlar məsələləri yerindəcə araşdırır və məlumatların həqiqi olub-olmadığını yoxlayırlar. Biz dörd ildir BMT və tanınmış beynəlxalq insan haqları təşkilatlarına Güney Azərbaycandakı vəziyyətlə bağlı məlumatlar təqdim edirik. Bu baxımdan bir dənə də olsun yanlış informasiyanın verilməməsinə çox diqqət yetiririk. Ona görə də xəbəri üç mənbədən yoxlayırıq, daha sonra informasiyanı yayırıq və lazımi yerlərə ötürürük. - Sizcə, İranda türk olmaq nə deməkdir? - Əgər İranda siyasətçi, ictimai-mədəni xadim, ümumiyyətlə, bir vətəndaş kimi qabağa getmək istəyirsənsə, öz milli kimliyindən imtina etməlisən. Yəni türk olduğunu danmalısan. Əks təqdirdə, yuxarı vəzifələrə gedən qapılar üzünə həmişəlik bağlıdır. Ona görə də iranlı kimliyini özünə meyar seçməlisən. İranda Azərbaycan türkləri daima yerli televiziya və qəzetlərdə təhqir olunur. Elə 2006-cı il 22 may hadisələri də "İran" adlı rəsmi dövlət mətbu orqanında azərbaycanlıların "tarakan"a bənzədilməsi səbəbindən baş vermişdi. Bu gün Güney Azərbaycanda hər bir uşaq özünə "Mən kiməm?" sualını verir. Onlar "Əgər biz türk deyiliksə, bəs kimik?" deyirlər. Çünki İran hökuməti də, biz də özümüzü türk adlandırırıq və türkük də. - Faxtə xanım, onda sizin opponentlər deyər ki, bu ölkədə çox sayda xalq yaşayır və hər bir xalq öz dilinin dövlət dili səviyyəsinə qaldırılmasını tələb edərsə, onda İran bir dövlət kimi necə mövcud ola bilər? Siz buna nə deyərdiniz... - İrandakı qeyri-fars millətləri ibtidai hüquqlarından, xüsusilə ana dilində təhsil almaq haqqından məhrumdurlar. Ancaq onların yaşadıqları bölgələrdə elementar hüquqlarının təmin olunmasıyla razılaşmaq mövcud hakimiyyət üçün daha məqbuldur. Əgər biz insan haqlarından, demokratiyadan, azadlıqdan danışırıqsa, millətimizin haqqı verilməlidir. Əks təqdirdə qarşı tərəf sənin öz dilində təhsil almaq, yaşadığın bölgənin idarə olunmasında iştirak etmək hüququn yoxdur deyirsə, onda insan haqlarından, demokratiyadan, azadlıqdan danışmağa dəyməz. Yəni bizim əvəzimizə işləyəcəklərsə, onda qoy işləsinlər. Biz isə sadəcə kənardan durub baxaq. Fikrimcə, İran hökuməti öz ərazi bütövlüyünü qoruyub saxlaması üçün bütün qeyri-fars millətlərinə öz hüquqlarını verməlidir. - Bəs Güney Azərbaycanda yaşayan gənc soydaşlarımız İranın ictimai-siyasi həyatında hər hansı bir rol oynayırmı? Məsələn, 2009-cu il iyunun 12-də keçirilmiş mübahisəli prezident seçkilərindən sonra ölkədə iğtişaşlar oldu. Həmin vaxt tələbələr də ayağa qalxdı, universitetlər xüsusi fəallıq göstərdi. Bu hərəkatda Güney Azərbaycandakı gənc soydaşlarımız iştirak edirdilərmi? - Bildiyiniz kimi, İranda bütün dəyişikliklərin memarı azərbaycanlılar olub. Yəni bu ölkədə inqilablar soydaşlarımızın başçılığıyla baş verib. Təkcə bir əsrdə Azərbaycan türkləri İranda dörd inqilab ediblər. Bundan əlavə, daxildəki və xaricdəki siyasi təşkilatların rəhbərliyində azərbaycanlılardır. Düzdür, onlar yaşlı nəslin nümayəndələridir. Ancaq gənc nəslin düşüncəsi tamamilə fərqlidir. Ötənilki hadisələr zamanı azərbaycanlılar səssiz qaldı və onlar "yaşıl hərəkat"a heç bir dəstək vermədi. Güney Azərbaycan şəhərlərində heç bir aksiya baş tutmadı. Yəni azərbaycanlılar artıq tarixdən dərs alıb. Bu baxımdan İran hökumətinin onlara hüquqlarını verməyəcəyini yaxşı anlayır. Ona görə də hakimiyyətə kimin gəlməsindən asılı olmayaraq, eyni siyasətin davam etdiriləcəyini başa düşür. Çünki 1979-cu il İslam inqilabının baş verməsində də soydaşlarımız əsas həlledici rol oynadılar. Ancaq öz hüquqlarını tələb etdikdə onlara divan tutuldu, minlərlə adam həbs olundu, yüzlərlə soydaşımız edam edildi.