GünAzTv: 1923-cü il, iyulun 7-də Azərbaycan Sovet Sosialist Respublkasının dekretinə əsasən Dağlıq Qarabağın ermənilər yaşayan hissəsində mərkəz Xankəndi olmaqla, muxtar vilayət yaradıldı. Məqsəd Azərbaycan torpaqlarında ikinci erməni dövlətinin qurulmasına yol açmaq idi. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin əsasnaməsinin işlənib hazırlanması və inzibati vahidlərin faktik olaraq muxtar vilayətə verilməsi, habelə sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün dağlıq və düzən Qarabağ, həmçinin Azərbaycan SSR mərkəzi hakimiyyətinin nümayəndələrindən ibarət qarışıq komissiya yaradıldı. Sovet hakimiyyətinin sonrakı illərində muxtar vilayətin hüdudları və səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi prosesi başladı və bölgədə ermənilərin say və mövqe üstünlüyü təmin olundu. 1981-ci il, iyunun 16-da Azərbaycan Ali Soveti «Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti haqqında» qanun qəbul etdi. Bu qanunla vilayətin səlahiyyətləri daha da artırıldı. 1988-ci ildə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin indiki mərhələsi başlayanda ərazisi 4,4 min kvadratkilometr olan bölgə ermənilərin çoxluq təşkil etdiyi Stepanakert, Mardakert, Əsgəran, Martuni və Hadrut rayonları və azərbaycanlıların çoxluq təşkil etdiyi Şuşa şəhərindən ibarət idi. Muxtar vilayətin bütün tarixi ərzində zaman-zaman separatçı şüarlar – Ermənitana birləşmək tələbləri irəli sürən ermənilər sonuncu dəfə 1988-ci ilin fevralında daha da fəallaşdılar. Fevralın 13-də isə vilayətdə Ermənistanla birləşmək şüarı altında mitinqlər dalğası başladı. Fevralın 20-də Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Xalq Deputatları Sovetinin sessiyası SSRİ Ali Soveti qarşısında bölgənin Ermənistana birləşdirilməsi xahişiylə vəsatət qaldırdı. Azərbaycan torpaqlarına 1988-ci il boyunca davam edən təcavüzün ardınca SSRİ Ali Soveti Dağlıq Qarabağda birbaşa Moskvanın tabeçiliyi altında çalışan xüsusi idarəetmə komitəsi yaratdı. 1989-cu ilin sonunda bu komitə ləğv edilərək, Bakıya tabe olan respublika təşkilat komitəsiylə əvəzləndi. Həmin ilin dekabrında Ermənistan parlamenti Dağlıq Qarabağın bu respublkiaya birləşdirilməsi haqda qərar qəbul etdi. 1991-ci ilin avqustunda SRRİ-nin dağılması prosesiinn sürətləndiyi bir vaxtda avqustun 30-da Azərbaycan parlamenti respublikanın müstəqilliyini bəyan etdi. Bundan 2 gün sonra Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti və bu bölgəyə heç bir aidiyyatı olmayan Şaumyan rayonu Xalq Deputatları Sovetləri birgə sessiya keçirərək, «Dağlıq Qarabağ respublikası» adlı saxta qurum yaratdılar. Respublika Təşkilat Komitəsi Xankəndidən Ağdama köçməli oldu. Ardınca isə Dağlıq Qarabağda azərbaycanlıların total etnik təmizlənməsi – qanlı müharibə başladı. 1991-ci il noyabrın 26-da Azərbaycan parlamenti Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini milli ərazi qurumu kimi ləğv etdi. «Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilyaətinin yaradılması haqqında» qəbul edilmiş dekret və 1981-ci il iyunun 16-da qəbul edilmiş qanunu qüvvədən düşmüş saydı. Hazırda keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti və onun ətrafındakı daha 7 rayon tam və ya qismən erməni işğalı altınndadır. LiderTv