GünAzTv: İrana qarşı BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən tətbiq edilən budəfəki sanksiyalar ciddiliyinə görə əvvəlkilərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməkdədir. Buna əsas səbəb dünyanın nəhəng şirkətlərinin İranla əməkdaşlıqdan vaz keçməsi bu ölkəyə ciddi maliyyə "zərbələri" vurulması və beləliklə İran iqtisadiyyatının dayaqlarının sarsıdılmasıdır.  Bu fonda indi İran qonşu ölkələrlə o cümlədən Azərbaycanla iqtisadi əlaqələri gücləndirməyə xüsusi önəm verməyə başlayıb. Ekspertlər isə qeyd edir ki İranın iqtisadi cəhətdən Azərbaycanla əməkdaşlığının artması fonunda rəsmi Bakı bundan öz maraqları üçün istifadə edə bilər. Belə ki İran Ermənistanla əməkdaşlığına Bakının istəyilə müəyyən sərhəd qoya bilər. Çünki İrana qarşı iqtisadi sanksiyaların miqyasının genişlənməsi həqiqətən də bu ölkəni perspektivdə Azərbaycandan xeyli dərəcədə asılı edə bilər. Söhbət burada İrana hazır enerji o cümlədən benzin və dizel yanacağının satılmasından tutmuş rəsmi Tehranın rəsmi maliyyə əməliyyatlarının həyata keçirilməsində ölkəmizin əsas halqaya çevrilmə ehtimalının kifayət qədər yüksək olmasından gedir. Elə tətbiq edilən sanksiyalar fonunda İranın bir çox müxtəlif banklarının maliyyə əməliyyatları üçün də Azərbaycana ehtiyacının artacağı şübhə doğurmur. Çünki İranın indiyə qədər bir çox xarici ölkələrlə apardığı maliyyə əməliyyatları sanksiyalar üzündən "dondurulmuş" vəziyyətə düşür. Belə vəziyyətdə İran onunla xoş münasibət saxlayan Azərbaycana onun maliyyə kanallarına daha böyük ehtiyac duyur. Digər tərəfdən nəzərə alınmalıdır ki Bakının İranla iqtisadi münasibətləri də yüksəkdir. Bu isə İranın Ermənistan siyasətinin dəyişməsi üçün Bakıya müəyyən "kozır"lar verir.    Qeyd edək ki Amerika konqresində İrana qarşı yeni sanksiyaların təsdiq olunmasından iki həftə keçmiş Fransanın neft nəhəngi "Total" İrana neft məhsullarının satışını dayandırıb. Xatırladaq ki Amerika Konqresinin qərarı İranla əlaqə saxlayan şirkət bank və digər qurumlara qarşı cərimələrin tətbiqini nəzərdə tutur. Bəzi şirkətlər o cümlədən "Dutch Shell" və BP İranla ticari münasibətlərini artıq dayandırıb. Bir neçə beynəlxalq şirkət "Total" kimi İranla əlaqələrini ixtisara salır. Məsələn ispaniyanın "Repsol" şirkəti İranın "Cənub Pars" qaz yatağının istismar haqqını qazansa da layihədə iştirakdan imtina edib.    Daxil olan xəbərlərə görə Dubayın Mərkəzi Bankı maliyyə qurumlarına İranla bağlı 41 bank hesabının bağlanmasına dair göstəriş verib. "Emirates Business" qəzetinin məlumatına görə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Mərkəz Bankı ölkədəki bütün maliyyə qurumlarından İranla bağlı olan 41 hesabın dondurulmasını və BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən təyin olunan dövlətə və fərdlərin adına edilən yatırımların dayandırılmasını istəyib. Xəbərdə məlumatın detalları barədə ətraflı məlumat yazılmasa da ekspertlərin fikrincə çətin vəziyyətdə olan İran üçün bu arxadan vurulan zərbəyə bənzəyir. İrana qarşı sanksiyaların tətbiqi fonunda onun qonşuları İranla əməkdaşlığını davam etdirir. Məsələn İran Azərbaycandan böyük həcmdə qaz alacağını bildirib. İranın İqtisadi və maliyyə naziri Şəmsəddin Hüseyni bildirib: "Azərbaycandan 5 milyard kubmetr qazın alınması barədə razılıq əldə olunub". Hazırda İran Azərbaycandan ildə yarım milyard kubmetr qaz idxal edir.    Hələlik isə prezident Mahmud Əhmədinejad bildirib ki ölkəsi nüvə proqramı ilə bağlı danışıqları ləngidir: "Biz intiqam haqqımızı özümüzdə saxlayırıq. Təcrübə göstərir ki biz hüquqlarımızı müdafiə etməyə qadirik. Əlaqələrin bu şəkildə inkişafını istəməsək də bunda israr edənlər var. Onlar atdıqları addımlara görə heyfislənəcəklər". Onun sözlərinə görə Qərb ölkələri danışıqların bərpasından öncə 3 şərtə əməl etməli olacaq: "Tərəflər danışıqların başlamasından əvvəl bu şərtlərə münasibət bildirməli olacaq. Şərtlər danışıqların qarşısını almır yalnız onları tənzimləyir. İkincisi bilmək lazım olacaq ki bu danışıqlar artıq 5 üstəgəl 1 formatında keçmir. Danışıqlarda başqa tərəflər də iştirak edə bilər".    İran prezidenti bildirib ki Tehran özünün mübahisəli nüvə proqramına dair danışıqları avqust ayına qədər təxirə salacaq. O bu qərarı İrana qarşı tətbiq edilən yeni iqtisadi sanksiyalarla əlaqələndirib. Bundan öncə İran ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat Agentliyi rəhbərinin İranın nüvə proqramı barədə dediklərini psixoloji müharibə adlandırıb. Belə ki Mərkəzi Kəşfiyyat Agentliyinin rəhbəri Leon Panetta İranın iki nüvə silahı istehsalı üçün kifayət qədər materialı olduğunu bildirmişdi. İran xarici işlər nazirliyinin sözçüsü deyib ki Panettanın açıqlaması İranın nüvə proqramı haqda mənfi təsəvvür yaratmaq məqsədi daşıyır.    İranın Xarici İşlər Nazirliyi isə BMT Təhlükəsizlik Şurasının 15 üzvünə rəsmi məktub göndərib. Xarici işlər naziri Mənuçöhr Möttəkinin sözlərinə görə bu məktubda İran tərəfi iyunun 9-da Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi yeni qətnamə ilə bağlı narazılığını bildirib. O həmçinin əlavə edib ki hazırda İran İslam Respublikası məktub və Vyana qrupunun suallarına cavab hazırlayır.    Möttəki qeyd edib ki Prezident Mahmud Əhmədinejadın növbələşmə və qrupun tərkibinin "5+1" həcmində genişlənməsi barədə bəyanatına əsasən İran və onun hüdudlarından kənarda yaxın günlərdə nəticələri elan olunacaq məsləhətləşmələr aparılır. Bakı-xəbər. Tahir TAĞIYEV