GünAzTv: Referendumu nəzərdə tutan plan qüvvədədir.“Prezidentlər daha bir addım atmalı və əsas prinsiplər üzərində işi başa çatdırmalıdır”.

Gözlənildiyi kimi, “Böyük səkkizlər” in Kanadanın Hantsvill şəhərində ötən həftə keçirilən sammiti zamanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair müzakirələr olub və birgə sənəd qəbul edilib.

GünAzTv mətbuat mərkəzinin “Musavat”-a istinadən yaydığı məlumata görə, Minsk Qrupuna həmsədrlik edən ABŞ (Anerika Birləşmiş Ştatlar), Fransa və Rusiya prezidentləri Barak Obama, Nikola Sarkozi və Dmitri Medvedyevin adından yayılan rəsmi bəyanatda Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri münaqişənin nizamlanmasının əsas prinsiplərini qəbul etmək üçün “daha bir addım atmağa” çağırılır.

Bəyanatın tam mətnini təqdim edirik: “Biz, Rusiya, ABŞ və Fransa prezidentləri Minsk Qrupuna həmsədrlik edən dövlətlərin başçıları olaraq Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasının əsas prinsiplərinin razılaşdırılmasının başa çatdırılmasında dəstək vermək öhdəliyimizi təsdiqləyirik. Biz hər iki tərəfin bu faktı qəbul etməsini alqışlayır və dəstəkləyirik ki, münaqişənin nizamlanmasının ATƏT-in Helsinki Yekun Aktında əks olunan prinsiplərə və 2009-cu il iyulun 10-da Akvilla şəhərində ”Səkkizlər qrupu" nun bəyanatında əksini tapan təkliflərə əsaslanmalı olduğunu qəbul edir. Bunlar Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilərin qaytarılması, Dağlıq Qarabağ üçün təhlükəsizlik təminatını və özünüidarəetməni nəzərdə tutan aralıq statusu, Ermənistanla Dağlıq Qarabağı birləşdirən dəhlizi, Dağlıq Qarabağın gələcək hüquqi statusunun onun əhalisinin mütləq hüquqi qüvvəyə malik səsverməsində müəyyən edilməsini, beynəlxalq təhlükəsizlik təminatını, o cümlədən sülhməramlı əməliyyatları nəzərdə tutur. Hazırda Ermənistan və Azərbaycan prezidentləri daha bir addım atmalı və münaqişənin nizamlanmasının əsas prinsipləri üzərində işi yekunlaşdırmalıdır. Hansı ki, bu prinsiplərin əsasında sülh sazişinin layihəsini hazırlamaq olar. Biz ölkələrimizin xarici işlər nazirlərinə və həmsədrlərə tapşırırıq ki, ATƏT-in Almatıda keçiriləcək nazirlər toplantısına hazırlıq çərçivəsində tərəflərə mövcud fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaqda fəal dəstək versinlər". Birgə bəyanatdan göründüyü kimi, Qarabağ danışıqlarında müzakirələr hələ də bölgənin statusunun referendumda müəyyən edilməsini nəzərdə tutan sənəd əsasında gedir. Referendum prinsipi sənəddə “mütləq hüquqi qüvvəyə malik səsvermə” termini ilə əvəz edilib, ancaq mahiyyət eynidir. Bu prinsip tərəflərə 2008-ci ildə təqdim edilən Madrid prinsiplərində əksini tapıb. “Böyük səkkizlər”in ötən il İtaliyada keçirilən sammitindən sonra sənədin detalları böyük ölçüdə açıqlanıb, eyni zamanda həmsədr ölkələrin prezidentləri Minsk Qrupundakı təmsilçilərinə tapşırıq veriblər ki, Madrid prinsipləri üzərində işi davam etdirərək onun yeni variantını hazırlasınlar. Daha sonra həmsədrlər müəyyən müzakirələrdən sonra Madrid prinsiplərinə detalları məlum olmayan bəzi əlavələr və düzəlişlər edərək onu yenidən tərəflərə təqdim ediblər. Bu ilin yanvarında Soçidə aparılan danışıqlar zamanı Azərbaycan tərəfi Madrid prinsiplərinin yenilənmiş variantını “bəzi texniki istisnaları çıxmaqla” böyük sülh sazişi üçün əsas kimi qəbul etdiyini açıqlayıb. Erməni tərəfi cavab vermək üçün iki həftə vaxt istəyib, lakin bu günə qədər İrəvanın təkliflərə cavabı məlum deyil. Rəsmi İrəvan danışıqları uzatmağa hesablanmış bu taktikanı əsaslandırmaq üçün bildirir ki, əslində yenilənmiş Madrid prinsipləri mövcud deyil, 2008-ci ildə təqdim olunan Madrid prinsipləri var və Ermənistan tərəfi onu danışıqlar üçün əsas kimi qəbul edir. Lakin belə təxmin edilir ki, Madrid prinsiplərinin yenilənmiş variantında Dağlıq Qarabağda keçiriləcək referendum üçün vaxt limiti göstərilməyib. Məhz bu səbəbdən erməni tərəfi təkliflərdən yayınır. İrəvan çalışır ki, referendumun hansı müddət sonra keçiriləcəyi konkret göstərilsin və bölgənin yekun hüquqi statusunun müəyyən edilməsi azərbaycanlı qaçqınların ora qayıtmasından asılı olmasın. Azərbaycan tərəfi isə bölgədə səsvermə keçirilməsinə razıdır, ancaq o şərtlə ki, azərbaycanlı qaçqınlar Dağlıq Qarabağa qayıtsın və statusun müəyyənləşdirilməsində iştirak etsin. Dağlıq Qarabağ üçün nəzərdə tutulan aralıq statusun hansı formada olacağı və bölgəni Ermənistanla birləşdirəcək Laçın dəhlizinin eni, statusu və ondan istifadə məsələsi də tərəflər arasında ziddiyyətlər yaradan məsələlərdir. Belə görünür ki, Minsk Qrupunun həmsədri olan ölkələrin başçıları əsas prinsiplərin ATƏT-in xarici işlər nazirlərinin ilin sonlarında keçiriləcək illik toplantısına qədər razılaşdırılıb başa çatdırılmasını planlaşdırır. Bu səbəbdən qarşıdakı aylarda danışıqlara intensiv xarakter vermək tapşırığı verilib. Lakin münaqişə bölgəsində vəziyyət gərgindir və Ermənistanın razılaşmaya gələcəyini göstərən heç bir əlamət yoxdur. Buna baxmayaraq həmsədr ölkələrin prezidentlərinin bəyanatında Azərbaycan tərəfinin Madrid prinsiplərinin yenilənmiş variantını rəsmən qəbul etdiyinə dair heç bir qeyd yer almır. Bu fakt göstərir ki, vasitəçi ölkələr yenə də hər iki tərəfi tərəzinin eyni gözünə qoyur və Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyini dəyişməyə hesablanmış xüsusi səy göstərməkdə maraqlı deyillər.