GünAzTv: BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana qarşı yeni sanksiyası Tehranı çökdürəcək gücdə deyil. Əlbəttə, sanksiyada İranla nüvə sahəsində əməkdaşlığın, bu ölkəyə ağır silahların satılmasının qadağan edilməsi, neytral sularda İrana daşınan şübhəli yüklərin yoxlanılması Tehrana müəyyən çətinliklər yaracaq. Ancaq buna oxşar qadağalar qeyri-rəsmi şəkildə əvvəl də mövcud idi, onsuz da kimsə İrana açıq-aşkar uran və ya ağır texnika satmırdı. İran bundan öncə BMT-nin 3 sanksiya qərarını qulaqardına vuraraq öz bildiyini edib, çox güman ki, budəfəki sanksiyadan da gərəkli nəticə çıxarmayacaq. Rusiya BMT qətnaməsindən dərhal sonra İrana C-300 raketlərinin satmaqdan vaz keçib. Bu, BMT sanksiyasından sonra İranın ilk itkisidir. Buna baxmayaraq BMT sanksiyası Vaşinqtonun düşündüyü sərt qərardan fərqlənir. ABŞ BMT sanksiyasını elə şəklə gətirmək istəyirdi ki, qətnamə İran hakimiyyətinin sonunu yaxınlaşdırsın. Məsələn, Vaşinqton çox arzulayırdı ki, İrana enerji resurslarının alqı-satqısı qadağan edilsin. Əgər BMT-nin sanksiyasında belə bir maddə olsaydı, Tehran rejimi çox qısa müddətdə çökər, İran hakimiyyətini elə küçələrə çıxan narazı xalq devirərdi. Neft və qaz İran iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir, gəlirin az qala tamamı neft və qaz satışından əldə edilir. İran neftini xaricə sata bilməsə, iqtisadiyyat bir anda böhrana yuvarlanar, əhalinin durumu ağırlaşar.Bəs onda nədən Vaşinqtonun hazırladığı sanksiyada İrana enerji resurslarının satışına qadağa qoyulmadı? Çünki Moskva və Pekin İrana enerji satışına qadağa qoyan sanksiyaya BMT Təhlükəsizlik Şurasında səs verməyəcəkdi. Rusiya və Çin bunu əvvəlcədən Vaşinqtona bildirmişdilər. Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev BMT qətnaməsi məsələsində ABŞ-la eyni cərgədə olduğuna eyham vursa da, sanksiyanın İran xalqına zərər vurmaması gərəkliyini bildirmişdi. Bu açıqlamanı baş nazir Vladimir Putin BMT-nin sanksiya qərarından bir gün öncə İstanbuldakı konfransda təkrarladı. Çin də ABŞ-ın İrana qarşı enerji satışı qadağası qətnaməsinin əleyhinə idi. Çin neftə olan tələbatının az qala 20 faizini İrandan alır. Pekin İranda bir neçə neft və qaz yatağına da iddialıdır. Ona görə də belə bir durumda Vaşinqton İrana qarşı nə mümkündür, onu etməyə qərar verdi. Moskva və Pekin BMT sanksiyasının yalnız indiki mətninə səs verə bilərdilər. Rusiya və Çinin Vaşinqtonu geri addıma məcbur etməsi Türkiyənin də işinə yaradı. Doğrudur, hazırda Türkiyənin baş naziri Rəcəb Teyyub Ərdoğan BMT sanksiyasını top atəşinə tutur, beynəlxalq aləmin Ankaranın vasitəçiliyini heçə saydığını irəli sürür, ancaq BMT-də İrana qarşı daha sərt sanksiyaya səs verilsəydi, Türkiyə iqtisadiyyatını da ciddi problemlər gözləyəcəkdi. Türkiyə qazın böyük hissəsini İrandan alır. İki ölkə arasında ortaq enerji layihələrinin işlədilməsi bağlı perspektivli anlaşmalar da imzalanıb. BMT-nin sərt sanksiyası Türkiyəni on milyardlarca dollar ziyana sürükləyəcəkdi. Türkiyə bir dəfə oxşar problemlə üzləşib. İraq lideri Səddam Hüseyn 1990-cı illərin əvvəllərində Küveyti işğal etdikdə BMT İraqa qarşı sərt sanksiya qəbul etdi, bu dövlətin neft satışına qadağa qoydu. Bununla Türkiyə İraqdan neft ala bilmədi, iki ölkəni birləşdirən boru xətti çalışmaz hala gəldi, ziyan on milyardlarla dolları keçdi. Vaşinqton üçün ilkin nəticə ondan ibarətdir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasında nadir hallarda rast gəlinən baş verdi – ABŞ Rusiya və Çinlə ortaq məxrəcə gəldi. İllər boyu Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ Çin və Rusiyanın təkliflərini veto edib və tərsinə Vaşinqtonun irəli sürdüyü qətnamələri Moskva və Pekin əngəlləyib. Odur ki, Vaşinqton indiki nəticədən razı qala bilər. ancaq Ağ ev bununla kifayətlənmək istəmir. ABŞ-ın İranla bağlı növbəti planı üzərində gərgin iş getdiyini vurğulamaq mümkündür. Görünür, Vaşinqton İrandakı hakimiyyəti devirməyənə qədər soyuyan deyil. Əslində Türkiyə və Braziliyanın vasitəçiliyi ilə Tehranda imzalanan anlaşma beynəlxalq aləmi İranla bağlı bir qədər rahatlatmalı idi. Ancaq bu anlaşma Vaşinqtonun İranla bağlı gələcək planlarını təhlükə altına alırdı. Çünki Vaşinqton Tehran anlaşmasını qəbul etsəydi, İran prezidenti Mahmud Əhmədinejadı sanksiyalardan qurtarar, bu da onun hakimiyyətinin güclənməsinə yol açardı. Vaşinqton isə Əhmədinejada belə bir şans tanımaq istəmir. Ona görə də Vaşinqton Tehran anlaşmasının mürəkkəbi qurumamış İrana qarşı sanksiya tətbiq edəcəyini açıqladı. Vaşinqton İranın nüvə çalışmaları ilə mübarizə adı altında Tehran rejiminin zəiflədilməsi mexanizmlərini hərəkətə gətirməyə çalışır. Təsadüfi deyil ki, BMT-nin sanksiya qərarından bir neçə saat sonra jurnalistlər qarşısına çıxan ABŞ prezidenti Barak Obama nüvə təhlükəsi haqqındakı çıxışını bir az sonra İranda seçkilərin nəticələrinə etiraz edən gənc qızın – Nidanın qətlinə gətirdi. Obama sanki bu sözləriylə İranda Nida və tərəfdarlarının məğlubiyyətə uğramasından təəssüfünü ifadə edirdi. ElxanŞAHİNOĞLU . «Atlas» Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri