GünAzTv: Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın nüvə proqramlarına dair beynəlxalq problemin həlli istiqamətində İranla imzaladığı müqavilə gözlənilməz oldu. Bakıdan əvvəl Tehrana qəfil səfər edən Ərdoğanla İran rəhbərliyi arasında Braziliya prezidentinin də iştirakı ilə keçirilən görüşdə Tehran öz zənginləşdirilmiş uranını daha yuxarı faizlə zənginləşdirmək və nüvə yanacağına çevirmək üçün Ankaraya göndərməyə razılıq verib.

Hesab olunur ki, bu anlaşma Qərblə Tehran arasında illərdir davam edən nüvə qalmaqalına son qoya və problemin dinc yolla çözülməsinə təkan verə bilər. Ekspertlərə görə isə, BMT Təhlükəsizlik Şurasında gələn ay yeni sanksiyalar haqda qətnamənin qəbul olunması perspektivi bölgəni təhdid edən təhlükənin bitdiyini deməyə imkan vermir.Politoloq Ərəstun Oruclunun fikrincə, İranın nüvə probleminin həll edildiyini demək olmaz. O, “Bizim yol” qəzetinə müsahibəsində bu barədə danışıb. “Braziliya və Türkiyə rəhbərliyinin bu missiyası ABŞ, İsrail və Avropa Birliyi tərəfindən alqışlanmadı. Əksinə, onların reaksiyası neqativ oldu. Odur ki, indidən bu məsələni çözülmüş hesab eləmək tez və optimist qiymətləndirmədir. İranla bağlı böhran dərinləşir. Bunu Ankarada da gözəl anlayırlar. Güman ki, Türkiyə İrana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyəcək. Çünki Türkiyənin hərbi əməliyyatlardan sonrakı yeni mərhələdə rolunun artması üçün indi Türkiyənin hazırkı mövqedən çıxış etməsi önəmlidir. Ona görə indi Türkiyə xarici siyasəti ağıllı mövqedən çıxış edir”.Ə.Orucluya görə, ortada İranın pozitiv mövqeyi yoxdur: “İrandan tələb edilən konkret məsələlər var ki, İran buna alternativ təkliflər verir. Bu təklifləri isə tələb qoyan tərəflər rədd edir. Ona görə də güman olunmur ki, hansısa irəliləyiş var. İran məsələsində pessimistəm. Hesab edirəm ki, artıq müharibə təhlükəsi realdır. Bu, baş verəcək-verməyəcək məsələsində isə proqnoz vermək istəmirəm. Ancaq yaxın zamanlar üçün müharibə təhlükəsi həddən artıq realdır”.Konfliktoloq Elxan Mehdiyev isə hesab edir ki, İraq ətrafında cərəyan edən hadisələr bu gün də İranla bağlı davam edir: “İrana qarşı sanksiyalar vaxtilə İraqa qarşı tətbiq edilmişdi. Şübhəli nüvə laboratoriyalarında yoxlamalara qədər bütün proseslər İraq ətrafında baş verənlərin təkrarıdır. Səddam rejiminə qarşı da analoji aksiyalar həyata keçirilirdi. Amerika İrana qarşı sanksiyaların BMT TŞ-də qəbul olunması üçün 5 ölkənin razılığını alıb və bu fürsəti qaçırmaq istəmir. Bu ərəfədə Türkiyə və Braziliya İranla razılığa gəlib. Amerika isə 5 ölkənin razılığını aldığından layihəni keçirməyə çalışır ki, başqa vaxt bu imkan yaranmaz. Türkiyə və Braziliyanın təqdim etdiyi plan Amerika və 5 ölkənin oktyabrda təqdim etdiyi layihənin eyni idi. O zaman bu planı qəbul etməyən İran indi bunu qəbul edib”.Ancaq ekspert İran ətrafında vəziyyətin sabitləşəcəyini güman etmir: “Əgər bundan sonra İrana qarşı sərt sanksiyalar qəbul edilsə, onda Tehran da mövqeyini sərtləşdirəcək. Bu da konfrontasiyaya səbəb olacaq. İndiki halda İran nüvə proqramının yoxlanılması baxımından geniş imkanlar açılır. Ancaq BMT TŞ-dəki yeni qətnamə bütün işləri konfrontasiya istiqamətləndirəcək. Bunun sonunda nəticə olmasa, tərəflər münasibətləri dondursa, o zaman proseslər hərbi müstəviyə keçə bilər”.E.Mehdiyev hesab edir ki, hazırda bu ehtimal çox azdır: “ABŞ və 5 dövlət İranın nüvə problemini tam nəzarət alan bir sistem qurmaq istəyir. Onlar deyir ki, İran uranın zənginləşdirməsini tam dayandırsın. Amma 6 ay əvvəl kiçik zənginləşdirilmiş urana qarşı çıxmırdı, bunun tibb sahəsində istifadəsini mümkün sayırdı. Lakin son qərarlar göstərir ki, ABŞ İranın nüvə texnologiyasına malik olmamasına, İranda nüvə alimlərinin olmamasına çalışır. Çünki gələcəkdə İran yenidən atom silahı yaratmaq iddiasına düşə bilər. Hazırda əsas məsələ tərəflər arasında inamsızlığın hökm sürməsidir. Nə İran ABŞ və 5 dövlətə inanır, nə də onlar İrana”. musavat