GünAzTv :  Zənginləşdirilmiş uranın bir hissəsi İranın özündə saxlanılı.ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) prezidenti Barak Obama Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefon danışığı zamanı bildirib:

"Türkiyə və Braziliyanın vasitəçiliyi ilə İranın nüvə proqramına dair saziş imzalanmasına baxmayaraq, Vaşinqton Tehrana qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi üçün səylərini davam etdirəcək". ABŞ prezidenti deyib ki, İranın nüvə proqramıyla bağlı beynəlxalq ictimaiyyətdə narahatlıq qalır və sazişdən sonra belə, Tehranın uranı zənginləşdirməyə davam edəcəyini açıqlaması etimad mühitinin yaranmasına imkan vermir. ABŞ prezidenti ilə söhbətində baş nazir Ərdoğan İranla anlaşmanın çox önəmli olduğunu söyləyib. Türkiyənin bu mərhələdə verilən vədlərin yerinə yetirilməsini yaxından izləyəcəyini bildirən Rəcəb Tayyib Ərdoğan "Türkiyə və ABŞ fundamental strateji dost və sizin ifadənizlə desək, "model ortaq" olaraq bir-birinə güvənməli və dəstək olmalıdır" deyib. Obama Ərdoğana Türkiyə və Braziliyanın problemin həlli üçün göstərdikləri səyləri təqdir etdiyini bildirib. Problemin diplomatik yollarla və əldə edilən anlaşmalar çərçivəsində həllinə ümid bəslədiklərini bildirən ABŞ prezidenti "əks halda BMT Təhlükəsizlik Şurasının İranla bağlı qəbul edəcəyi qətnamələrin icrasında qərarlıyıq" deyə vurğulayıb. Rəcəb Tayyib Ərdoğan İranla uran mübadiləsinə dair məsələni Rusiya baş naziri Vladimir Putinlə telefonla danışığı zamanı da müzakirə edib. Türkiyənin bölgədə nüvə silahı istəmədiyini bir daha vurğulayan Ərdoğan Putinlə danışığında Türkiyənin başdan dialoq və diplomatiya yolunu tutduğunu söyləyib. Amma Türkiyənin cəhdlərinə baxmayaraq, ABŞ İrana qarşı sanksiyaların tətbiqində israrlı görünür. Artıq Birləşmiş Ştatlar Rusiya və Çinin də razılığını ala bilib. İranın nüvə proqramıyla bağlı BMT TŞ-na təqdim olunan qətnamədə isə yalnız İranın nüvə obyektləri deyil, hətta adi və bir sıra ağır silahların istehsalı, habelə satışına da qadağa qoyulması nəzərdə tutulur. BMT Təhlükəsizlik Şurası daimi üzvlərinin razılaşdırdığı sanksiya planında əsas hədəf kimi nüvə fəaliyyətinə bağlı olan elit hərbi qüvvələr, ordu, maliyyə və nəqliyyat sahələri götürülür. Yeni sanksiyalarda Tehrana bəzi ağır silahların, o cümlədən də hücum vertolyotlarının, tankların və artilleyriya silahlarının satılmasının qadağan edilməsi, onun nüvə başlıqları daşıya biləcək ballistik raketlər yaratmaq imkanlarının məhdudlaşdırılması yollarının tapılması nəzərdə tutulur. Politoloq Elman Nəsirlinin fikrincə, İranın 1200 kq uranı ölkədən çıxarması Türkiyə və Braziliyanın diplomatik qələbəsi hesab olunsa da, BMT TŞ-nın 5 daimi üzvü və Almaniyanı (5+1) razı salmayıb. Bu narazılığın isə iki səbəbi var: "Birincisi, eyni təklif 2009-cu ildə İrana edilmişdi. Həmin təklifə görə, İrana 1200 kq, 3,5 faiz zənginləşdirilmiş uran Rusiya ərazisinə verilməliydi, sonra isə Fransa ərazisində müasir prosedurlardan keçirilməli və İrana qaytarılmalıydı. Amma o zaman İran bundan vaz keçdi. ABŞ-ın mövqeyi bundan ibarətdir ki, 2009-cu ildən bəri İran uranın zənginləşdirilməsi istiqamətində xeyli irəliləyiş əldə edib. Ötən ilin oktyabrında İran 1200 kq uranverməklə zənginləşdirilmiş uranın üçdə iksini vermiş olurdu. Amma indi İranın uran ehtiyatı artıb və 1200 kiloqramını vermək onun 50 faizindən də azını vermək deməkdir. Bu isə İrana nüvə başlıqlı silah əldə etmək üçün kifayət edir. Yəni indiki halda 1200 kq uranı ölkədən çıxartmaq bir o qədər zənginləşdirilmiş uranın İranda qalması deməkdir. ABŞ-ın bəyanatının məğzi də bundan ibarətdir. Eyni zamanda, İranın uranın zənginləşdirilməsindən imtinası haqqında müddəa həmin sənəddə əks olunmayıb. ABŞ və Rusiyanı narahat edən digər məsələ ondan ibarətdir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvünün həll edə bilmədiyi məsələnin Türkiyə və Braziliya həllinə nail olub. Burada bir qısqanclıq məsələsi də özünü büruzə verir. Hadisələrin gedişatı göstərir ki, artıq qərar qəbul edilib və İrana qarşı sanksiyalar gündəlikdədir. Ammma İranın gəlirlərinin 80 faizi neftdən və qazdan əldə olunur. Nə qədər ki, sanksiyalar enerji sektorunu əhatə etməyib, heç bir təsiri olmayacaq. Bir neçə il öncə benzin böhranı bütün İranı ayağa qaldırmışdı. Ancaq Rusiya və Çin bildirirlər ki, sanksiyaları enerji sektoruna tətbiq etmək olmaz. Çünki bu xalqın güzəranının pisləşməsinə və humanitar fəlakətə səbəb ola bilər. Ona görə də bu sanksiyalar lazımi effekti verməyəcək. İrana qarşı sayca 5-ci qətnamənin qəbulu BMT Təhlükəsizlik Şurasında onsuz da olmayan birliyin parçalanmasına gətirib çıxaracaq. Təhlükəsizlik Şurasının 15 üzvündən Türkiyə, Braziliya yenə eyni mövqedən çıxış edəcək, Livan artıq may ayından həmin şurada təmsil olunur, belə olan halda İranla bağlı ziddiyyətlər artacaq". Elman Nəsirli bildirdi ki, Türkiyə BMT TŞ-nın daimi üzvü olmadığına görə veto hüquüquna malik deyil. Ona görə də Türkiyənin ABŞ və Rusiya ilə danışıqlar apraraq sanksiyaların qarşısını almaq səyləri nəticə verməyə bilər. Türkiyənin kənarda qalması isə İranla bağlı prosesləri daha gərgin istiqamətə yönəldəcək.