GünAzTv: Ermənistanla Türkiyə arasında imzalanmış protokolların ratifikasiyası prosesinin iflasa uğraması Qərbdə narahatlıq doğurub. “Röyter” agentliyinin təhlilində deyilir ki, ABŞ bu protokolların reallaşmasının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına da müsbət təsir edəcəyinə inanırdı. Lakin indi hesab edilir ki, protokolların iflası Qarabağda yeni müharibənin başlanması riskini artırıb. Bu da Qərbə istiqamət alan neft-qaz kəmərlərinin yaxınlığında yeni münaqişə təhlükəsini yaradır.

“Müşahidəçilər qeyd edir ki, Ermənistanın protokolların ratifikasiyasını birtərəfli qaydada dayandırmasından əvvəl də hər iki ölkə parlamentləri ratifikasiya istiqamətində heç bir addım atmamışdı və prosesin dalana dirəndiyi məlum idi” - deyə agentlik qeyd edir. Təhlildə deyilir ki, protokolların iflası SSRİ-nin dağılmasından sonra yaranan ən qanlı münaqişələrdən biri olan Qarabağ münaqişəsinin gələcəyini də böyük problemlə qarşı-qarşıya qoyur.“Bir çoxları Ermənistanla Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşmasının Qarabağ danışıqlarına da müsbət təsir edəcəyinə inanırdı. Lakin Azərbaycan Türkiyənin Ermənistanla həyata keçirdiyi normallaşma prosesini xəyanət kimi qəbul etdi. Türkiyə isə Bakının təzyiqləri qarşısında normallaşma prosesini Qarabağ danışıqları prosesində Ermənistana təzyiq kimi istifadə etməyə çalışdı” - deyə məqalədə bildirilir.Agentlik qeyd edir ki, analitiklərin qənaətin görə, protokolların ratifikasiya prosesinin dondurulması da Azərbaycanın narahatlıqlarını azaltmır. Vaşinqtondakı Con Hopkins Universitetinin Orta Asiya və Qafqaz proqramlarının direktoru Svante Kornell qeyd edir ki, Ermənistanla normallaşma prosesi Azərbaycanı təcrid edib, ölkənin xarici siyasətlə bağlı planlarını pozub və hakimiyyətin mövqelərini zəiflədib: “ABŞ və Rusiya Cənubi Qafqazda sabitliyi və rifahı təmin etmək üçün normallaşma prosesinə dəstək verir. Türkiyə isə bu prosesi başlatmaqla Qərbdən tərif eşitmək istəyirdi. Dənizə çıxışı olmayan Ermənistan isə sərhədlərin açılmasından öz iqtisadiyyatını böhrandan çıxarmaq üçün faydalanmaq istəyirdi. Protokolların ratifikasiyası dayansa da Vaşinqton bildirir ki, proses ölməyib və onun yenidən sürətlənməsi üçün zamana ehtiyac var. Ancaq diplomatların qənaətinə görə, Türkiyənin Qarabağ şərtindən geri çəkilməsi, yaxud Ermənistanın Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmaq üçün Qarabağ məsələsində güzəştə getməsi gözlənilmir”.Məqalədə bildirilir ki, rəsmi Bakı prosesin çıxış nöqtəsinin ABŞ-dan qaynaqlandığını bildiyi üçün onun Vaşinqtonla münasibətləri gərginləşib. Amerika ilə Azərbaycan arasında hərbi təlimlər təxirə düşüb, rəsmi Bakı Vaşinqtonla strateji tərəfdaşlığa yenidən baxa biləcəyini açıqlayıb. Paralel olaraq Qarabağ danışıqlarında gərginlik yaranıb. Beynəlxalq Böhran Qrupunun analitikləri qeyd edir ki, tərəflər arasında anlaşma əldə edilməsi imkanları məhdudlaşıb. Paralel olaraq Azərbaycan daha çox hərbi ritorikaya üstünlük verir. Bu isə həm münaqişə tərəfləri, həm də bütövlükdə region üçün təhlükəli nəticələrə səbəb olan hadisələrin baş verməsinə gətirib çıxara bilər.Türkiyənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə aprelin 30-da axşam televiziya ilə xalqa müraciətində növbəti dəfə Ermənistanla yaxınlaşma prosesinə toxunaraq deyib ki, Qarabağ məsələsi münasibətlərin normallaşması prosesini əngəlləyir: “Azərbaycanla Ermənistan arasındakı münaqişə həll olunmadan Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması ilə bağlı atdığımız addımlar əngəllə üzləşəcək”.Baş nazir televiziya ilə çıxışında aprelin əvvəllərində Vaşinqtona səfəri və orada keçirdiyi görüşlərdən danışıb. Ərdoğanın sözlərinə görə, bu görüşlərdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də müzakirə olunub və o, qeyd edib ki, bu münaqişənin həlli istiqamətində qəti addımların atılması Türkiyə üçün çox vacibdir: “Biz əvvəlcədən şərt irəli sürülməməsini qəbul edirik. Amma bunun qarşısında bir arqumentimiz var. O da bölgədə sülhə xidmət edəcək bir razılaşmadır. Bölgədə sülhün yaranmasında iki vacib iştirakçı var-Azərbaycan və Ermənistan”.Ərdoğan Ermənistanın Türkiyə ilə imzalanmış protokolların ratifikasiyasını dayandırmasına da münasibət bildirib. O, qeyd edib ki, bu, Ermənistanın öz qərarıdır və burada Türkiyənin mövqeyi dəyişməyib. Belə ki, Türkiyə protokollara sadiq olaraq qalır.

***

Qeyd edək ki, Azərbaycan iqtidarının ikinci Qarabağ savaşını başlatmaq planı olması barədə Azərbaycan və bir sıra xarici ölkə mediası dəfələrlə yazıb. Redaksiyamıza o da məlumdur ki, belə bir savaş ehtimalını nəzərə alan Azərbaycan iqtidarı, konkret olaraq prezident Əliyev yaxın münasibətlərdən istifadə edərək, hərbi əməliyyatlar zamanı Rusiyanın olaya neytral qalmasını təmin etmək istəyir. Bunu da öz səbəbi var. Məlum olduğu kimi, 2008-ci ildə qonşu Gürcüstan öz ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün hərbi əməliyyatlara başlayanda, bunun qarşısını məhz Rusiya hərbi müdaxilə ilə almışdı. O zaman Rusiyanın müdaxiləsi o dərəcədə aqressiv olmuşdu ki, az qala Gürcüstanı tamamilə işğal edəcəkdi. O zamana qədər Azərbaycan iqtidarı da bütün dünyaya və cəmiyyətə işğal altındakı torpaqları müharibə yolu ilə qaytaracağını açıq şəkildə bəyan edirdi. Gürcüstanın başına gətirilənlərdən sonra bizim iqtidar da bir müddət tamamilə bu mövzudan danışmadı; sonra xəbər gəldi ki, rəsmi Bakı Rusiya ilə qeyri-rəsmi şəkildə anlaşaraq, işğal altındakı torpaqların bir qisminin (2-3 rayonun) geri alınması üçün lokal hərbi əməliyyatlara başlamağa onu razı salmaq istəyir. Bu plana görə, bundan sonra ermənilər danışıqlarda özlərini daha “konstruktiv” aparacaqdılar, erməni ictimaiyyəti də müharibənin təkrar başlaması halında, hər şeyin itirilə biləcəyini anlayaraq, öz iqtidarının güzəşt mövqeyi tutmasını xəyanət kimi qəbul etməyəcəkdi... Bu plan hələ də qüvvədədir; onun tətbiqi üçün Rusiyanın qeyri-rəsmi “dobro”su gözlənilər. Bu barədə hətta qardaş Türkiyə iqtidarı da məlumatlandırılıb. Müəyyən hazırlıqların getməsi barədə prezident Əliyevin Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyinin binasına gələrək, burada hərbi rəhbərlik və səhra komandirləri ilə müşavirə keçirtməsi də təəssürat yaradır. Hətta bəzi iddialara görə, ikinci Qarabağ savaşının başlaması ehtimalı o dərəcədə yaxındır ki, qardaş Türkiyə Naxçıvan Muxtar respublikasının rəhbəri Vasif Talıbovu Ankaraya dəvət edərək, əslində “Naxçıvanın kimə aid olmasını” bütün dünyaya, xüsusilə də ermənilərə nümayiş etdirmişdir. Burada diqqət ediləsi məqam budur ki, Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatların başlaması halında, ermənilər ikinci cəbhə açaraq, Naxçıvana hücum edə bilərlər. “Ankara bu ehtimalı hesablayaraq, son addımı atdı - Vasif Talıbovun qəbulu üzərindən Ermənistana və lazım olan hər kəsə mesaj verildi ki, Naxçıvan Türkiyənin xüsusi maraq dairəsindədir”.Bu cümlələr qəzetimizə danışmağa razılaşan Türkiyədəki təhlilçilərdən birinə məxsusdur. Xatırladırıq ki, mövcud olan Qars müqaviləsi Türkiyəyə qanuni imkan verir ki, hər hansı üçüncü dövlət müdaxilə etsə, türk qoşunları Naxçıvana girsin...

***

Beləliklə, artıq hər kəs yenidən müharibədən danışır. Azərbaycan və Ermənistan rəhbərliyi qarşılıqlı olaraq savaş bəyanatları verirlər; nüfuzlu analitik qurumlar, dünya çapında güvənilən media qurumları, o cümlədən də bugünkü yazıda göstərilən “Röyter” agentliyi... Bunlar onu göstərir ki, artıq müharibə məsələsi gündəmdədir; bu yalnız ritorika deyil; avantüradan da o tərəfədir; və yalnız Azərbaycan iqtidarı deyil, bütün cəmiyyətimiz hərbi əməliyyatların başlanması ehtimalına hazırlaşmalıdır. musavat