GünAz TV: Son bir ayda İranla Səudiyyə krallığı (padşahlığı) arasında gərginlik bir qədər də artıb. Bunun səbəblərindən biri Səudiyyə Ərəbistanının Vaşinqtondakı səfiri Adil əl-Cəbiriyə sui-qəsddə «İran izi» olması ilə bağlı ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatlarının) irəli sürdüyü ittihamdır.

Belə bir durumda Səudiyyə kralı (padşahı) Abdulla İslam Respublikasının (Cümhuriyyət) prezidenti Mahmud Əhmədinejadı Həcc ziyarəti ilə bağlı arzusunu gerçəkləşdirmək üçün ölkəsinə dəvət edib.

 İran prezidenti Mahmud Əhmədinejad artıq dəvəti qəbul edib və gələn həftə Səudiyyə Ərəbistanına gedəcək. Yada salaq ki, İran prezidenti Həcc ziyarətinə getmək istədiyini, ancaq bunun üçün Səudiyyə kralından dəvət gözlədiyini bəyan etmişdi. İran prezidentinin KİV-lə (kütləvi informasiya vasitələri) əlaqələr üzrə müşaviri Ələkbər Cavafikir bildirib ki, kral Abdullanın bir dövlət rəhbərini Həcc ziyarətinə dəvət etməsi ilk hadisədir: «Bu, iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələ olacaq».  

 Elə bu ziyarət ərəfəsində İranın neft naziri Rüstəm Qasimi bildirib ki, OPEK-də Səudiyyə Ərəbistanı ilə ölkəsi arasında neft hasilatına dair fikir ayrılığı yoxdur: «Biz istehsalatın səviyyəsini cari ilin dekabrına (December), sessiyayadək (cələsə) saxlamağı qərarlaşdırmışıq».

 Ancaq bu ziyarət dəvətinədək Səudiyyə krallığı İranı ölkənin şiə azlığı yaşayan bölgəsində qarışıqlıq yaratmaqda ittiham edirdi. Onda etirazçıların asayiş keşikçilərinə odlu silahdan atəş açdığı, nəticədə 14 nəfərin – 11 polisin, üç mülki vətəndaşını xəsarət aldığı barədə xəbər yayılmışdı.

 Krallığın məsələ ilə bağlı yaydığı bəyanatda baş verən olayda «xarici dövlət» ittiham olunurdu. Bununla krallığın əslində İran hakimiyyətini nəzərdə tutduğu da sirr deyil. Çünki ötən il körfəzdəki ərəb dövlətləri Tehranın bölgədə oynadığı dağıdıcı rolu haqda dəfələrlə bəyanat vermişdi.

 Bundan başqa, İranın din xadimləri müntəzəm olaraq, çıxışlarında krallığı sünni-şiə qarşıdurması yaratmaqda da suçlayırlar.

 Ötən ay İslam Respublikasının xarici işlər naziri Ələkbər Salehi Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi şahzadə Sultan bin-Əbdüləzizin dəfn mərasiminə qatılmaq üçün Ər-Riyada səfər etmişdi. O, krallıq baş nazirinin ikinci müavini və daxili işlər naziri Naif bin-Əbdüləzizlə görüşərək, prezident Mahmud Əhmədinejadın başsağlığını onlara çatdırıb.

 Yeri gəlmişkən, xatırladaq ki, hələ bu ilin mayında Ə.Salehinin Səudiyyəyə gedəcəyi haqda xəbər yayılmışdı. Həmin məlumatı onda İranın Xarici İşlər Nazirliyi təkzib edərək, bildirmişdi: «İndiki şəraitdə xarici işlər nazirinin Səudiyyə Ərəbistanına səfəri planlaşdırılmır (tərhini tökür)».

 Bununla yanaşı, nazirliyin təmsilçisi bəyan etmişdi ki, ölkəsi bölgədəki bütün dövlətlərlə münasibətlərin inkişafında maraqlıdır.

 İki dövlət arasında münasibət elə həcc ziyarəti zamanı baş verən olaydan sonra pozulmağa başlayıb. 1987-ci ildə İslam Respublikasından olan zəvvarlarla yerli polis arasında baş vermiş toqquşma zamanı onlarla iranlı həlak olmuşdu.

 2009-cu ildəki ziyarət zamanı da iranlı zəvvarlar Ərəfat dağı ətrafında ABŞ və İsrailə qarşı siyasi aksiya (yürüş) keçirmişdilər.

 Əslində İran-İraq müharibəsi zamanı da ərəblər Tehranın hərəkətinə etiraz edirdi. Bütövlükdə Səudiyyə Ərəbistanı İranın bölgədə hegemonluq iddiasını yaxşı başa düşdüyündən ona qarşı soyuq münasibət bəsləməkdədir. Bundan başqa, İslam Respublikası Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-la müttəfiqliyini də qəbul edə bilmir. Ayətullah Xomeyni İraqla savaş zamanı bəyan etmişdi ki, Nəcəf və Kərbəlanın (hər iki şəhər şiələr üçün müqəddəs sayılır, birincidə İmam Əlinin, ikincidə isə İmam Hüseynin məzarı yerləşir) azad etdikdən sonra Məkkə və Mədinəni də (hər ikisi Səudiyyə Ərəbistanında yerləşir) «kafirlərdən» qurtaracaq. İslam Respublikasının lideri onu da bildirmişdi ki, hətta İsraillə belə nə vaxtsa əlaqələr qurula bilər, ancaq Səudiyyə krallığı ilə heç zaman münasibət qurmayacaqlar.

 Ancaq bütün məsələlərdə olduğu kimi, bu dövlətlər arasındakı münasibətin də zamana ehtiyacı olduğu sirr deyil.

 Krallıqla Tehran arasında münasibət inqilabdan sonra ilk dəfə Məhəmməd Xatəminin prezidentliyi dövründə yaranmışdı.

 Müsəlman dünyasında bir adət də var. Yası düşən qapıya başsağlığı vermək üçün qan düşməni gələrsə, o, bağışlanır. Görünür, vəliəhdin dəfnində Ə.Salehinin iştirakına cavab olaraq, kral Əhmədinejadın hacı olmaq istəyini gerçəkləşdirmək üçün onu ölkəsinə dəvət edib.

 Bölgədə baş verənlər, krallığın Bəhreyndə monarxı (səltənət), Tehranın isə etirazçıları müdafiəsi, habelə Suriyada da bu rejimlərin fərqli mövqedən çıxış etməsi və başqa bu sayaq davranışların tərəflərə xeyirdən daha çox ziyan gətirəcəyini Səudiyyə Ərəbistanı və İslam Respublikası, güman ki, yaxşı başa düşürlər. Özəlliklə, Liviyada (Libi)  baş verənlər hər iki diktatura rejimi üçün ciddi siqnal ola bilər. Çünki Afrikanın Şimalındakı olaylardan yalnız Liviyadakı rejimin devrilməsinə xarici hərbi müdaxilə tətbiq edildi. Bu fakt, fikrimizcə, bir çoxlarına əyani dərsdir. Bu baxımdan, onu da ehtimal etmək olar ki, islah olunmasına ciddi ehtiyac olan bölgə dövlətləri həmin prosesi (sürəc) biri-birinə yardım etməklə apara bilər. Bu halda, heç olmazsa, dövlətləri Liviyanın gününə düşməz…

Sədrəddin Soltan