GünAz TV: İranın «Banke-Saderat» bankından 3 milyard dolların «yoxa» çıxması ölkədə müzakirə edilən başlıca məsələlərdəndir.

Ötən gün məhkəmə sisteminin başçısı Amoli Laricani (parlametin sədri Əli Laricaninin qardaşıdır) əyalət  hakimləri ilə görüşündə deyib:«Son cinayət olayı hansı məsul şəxsə bağlanmasından asılı olmayaraq, biz bunu nəzərə almadan baş vermiş hadisəni açmağa doğru irəliləyirik.Bu yolda çeşidli əngəllərdə var. Ancaq biz belə hallara qarşı mübarizə aparırıq və aparcacağıq».

Onun sözlərinə görə, bankla bağlı cinayət işinin açılmasında İranın ali ayətullahh Xamneyinin onlardan nəticə gözləyir.

İki gün öncə İranın baş prokuroru Qulamhüseyn Möhsüni - Ejei bank oğurluğunda təqsirli bilindiyi üçün ölkədən qaçmış İran Milli Bankının keçmiş icraçı direktoru Mahmudrza Xavəri haqqında jurnalistələr məlumat verib.O, M. Xavərinin ölkəni tərk etdiyini təsdiqləyib: “Xavəri ölkəni tərk edib, lakin onun qaçıb-qaçmadığını bilmirəm. Məndə olan məlumatlara görə, o, istefa ərizəsini də xaricdən yazıb göndərib. Yazıb göndərdiyi başqa bir məktubunda isə bildirib ki, tezliklə ölkəyə qayıdıb dostlarını ziyarət edəcək.

Mən buradan bəyan edirəm: ölkəyə qayıtmaq Xavərinin xeyrinədir. Çünki qayıtmasa, bank oğurluğu ilə bağlı bütün ittihamlar ona yönələcək, ictimaiyyət isə onu bu işdə əsas təqsirkar kimi tanıyacaq”.

2007-ci ildən başlayaraq ardıcıl şəkildə davam etmiş oğurluq nəticəsində ölkənin hökumət bankları sayılan “Saderat” bankından, İran Milli Bankından və daha bir neçə bankdan 3 milyard dollar mənimsənib. Bu işə görə 22 nəfər tutulub.

M.Ejeyinin açıqlamasından bir gün öncə İran Milli Bankının icraçı direktoru Mahmudrza Xavəri istefaya gedib. Bu istefa bank oğurluğunun üstü açılandan az sonra baş verib. Mahmudrza Xavərinin hazırda Kanadada olduğu bildirilir.

İran İqtisadiyyat Nazirliyinin rəsmisi Məhəmməd Əzizi deyib ki, bank oğurluğunda təqsirli bilinən daha üç nəfər - “Saderat” bankının icraçı direktoru Məhəmməd Cəhromi, “Samani iqtisad” bankının icraçı direktoru Vəliulla Zərrabi və İran Milli Bankı Rəyasət Heyətinin üzvü Fərzad Əhmədi işdən çıxarılıb.

 “Saderat” bankının keçmiş başçısı  Məhəmməd Cəhromi sentyabrın (September) 28-də bəyanat yayaraq İran Milli Bankının istefa vermiş icraçı direktoru Mahmudrza Xavərinin Kanadaya qaçdığını vurğulayıb: “Saderat” bankındakı oğurluq və mənimsəmə halları mənim bu banka rəhbər təyin olunmağımdan əvvəl başlayıb. Oğurluqda təqsirli bilinənlərin tutulub həbsə salınması ilə bağlı dəfələrlə ETTELAAT-a və İran Məhkəmə Sisteminə müraciətimə baxmayaraq bu iqtisadi fəsadın arxasında duranlar, hadisədə təqsirli bilinənlərə dəstək verənlər məsələni mediada elə işıqlandırdılar ki, bütün ittihamlar “Saderat” bankına və onun icraçı direktoruna qarşı yönəldildi.

İran Milli Bankındakı bu böyük fəsad və oğurluqda rolu olan Mahmudrza Xavəri həbs ediləcəyini və pərdə arxasındakı digər amillərin adlarının ifşa ediləcəyini təxmin edərək artıq Kanadaya qaçıb. Hesab edirəm ki, özü və ailə üzvləri Kanada vətəndaşı ola-ola, İran İslam Respublikasına bağlılığı və iltizamı şübhə altında olan Mahmudrza Xavəri kimi birisini gətirib bu vəzifəyə qoyanlar indi bu maliyyə fəsadı və oğurluğa görə cavabdeh olmalıdırlar”.

2007-ci ildən başlayaraq ardıcıl şəkildə davam etmiş oğurluq nəticəsində ölkənin hökumət bankları sayılan “Saderat” bankından, İran Milli Bankından və daha bir neçə digər bankdan 3 milyard dollar mənimsənib. Bu işə görə 22 nəfər tutulub.

İranın bank tarixində ən böyük oğurluqda təqsirli bilinən daha 3 nəfər - “Saderat” bankının icraçı direktoru Məhəmməd Cəhromi, “Saman-i iqtisad” bankının icraçı direktoru Vəliulla Zərrabiyə və İran Milli Bankı rəyasət heyətinin üzvü Fərzad Əhmədi işdən çıxarılıb. İran İqtisadiyyat Nazirliyinin rəsmisi Məhəmməd Əzizi jurnalistlərlə görüşündə bunları bildirib.

A.Laricaninin yuxarda qeyd etdiyimiz çıxışından göründüyü kimi oğurluğun açılmasını   hakimiyyətiçi qüvvələr əngəlləyir.

İran parlamentində prezident Mahmud Əhmədinejad və hökumət üzvlərinə qarşı çıxışların da  bu məsələ ilə bağlılığı ehtimal az deyil.

Xatırladaq ki, bu il sentyabrın 12-də bu fırıldağı quran midyarder Əmir Mənsur Arianın bank hesabları tənzimləyici qurum tərəfindən qapadılıb.

İran informasiya vasitələrinin məlumatına əsasən, onlar planı 2007-ci ildən həyata keçirməyə başlayıb. Avqustun (August) əvvəlində isə «Bank-e Saderat»ın fəaliyyətindən şübhələniblər. Əmir Mansur Arianın ticarət imperiyasına çeşidli sahələrlə bağlı  35 şirkət daxildir. «Keyhan» qəzetinin yazdığına əsasən, hakimiyyətdəki dini xadimləri Arianı prezident Mahmud Əhmədinejadın ən təsirli tərəfdarlarından sayırlar. Mənbə bildirib ki, son zamanlar prezidentin onlarla siyasi müttəfiqi həbs olunub.

Elə parlametin «90-cı maddə üzrə komissiyası» (İran Ana Yasanın bu maddəsinə əsasən qanunverici qurum hökumətlə bağlı şikayətləri müzakirə edib, uyğun qərar çıxarır) məclisin ümumi sessiyasında prezident M.Əhmədinejadın indiyə qədərki qanunsuz fəaliyyəti sadalayıb, bu qanun pozuntularının araşdırılaraq, dəqiqləşdirildiyini bildirib.

12 deputat (millət vəkili) prezidentin vaxtında idman və gənclər nazirini təqdim etməməsi, ayətullah Xamneyinin ETTELAAT naziri Heydər Moslehi ilə bağlı dövlət sərəncamına onun etinasızlığı və digər məsələlərlə bağlı şikayət edib. Bunlardan başqa M.Əhmədinejadın 40-50 məsələdə qanunu pozması da məclis üzvlərinin diqqətinə çatdıdırılıb

Parlamentin daxili qanunlarına görə millət vəkillərinin şikayətləri parlamentdə təsdiq edilsə, məsələ məhkəməyə göndəriləcəkdir. Məhkəmə isə məsələyə növbədənkənar və bütün bürokratik əngəllərdən üzaq baxmalıdır. 3 dəfə prezidentdən şikayət olunsa, artıq prezidentin parlamentdə sorğusu və onun ardınca millət vəkillərinin ona yenidən etimad səsi verməsi lazım olacaqdır.

Yerli müşahidəçilərin fikrincə, hakimiyyət 3 milyard dolları çeşidli məsələlərə, məsələn, Fələstin və Livandakı (Lübnandakı) tərəfdarlarına xərcləyib. Bu gün həmin maliyyə vəsaiti bağlı hesabat verilməlidir. Ona görə də pulun oğurlanması haqda ictimai rəy formalaşdırılır:«Habelə bu məsələyə qurbanlıq axtarırlar. Qurbanlıqlardan birinin artıq Kanadaya qaçdığı haqda məlumat yayılıb».

Axı, cinayət işi başlandığı bir halda icraçı direktorun və bu işqdə şübhəli bilinənlər in üzərində nəzarətin olmaması İran İslam Respublikasının uyğun qurumlarının naşılığı kimi dəyərləndimək olarmı?Təbii ki, yox. Çünki hakimiyyətə etiraz edən adi bir vətəndaş üzərində elə nəzarət qoyulur ki, həmin adam ölkədən çıxa bilmir. Belə adamlar, eləcə də icraçı direktor yalnız bəlli «nəzarətedici» qurumların  «gözyumması», «görməzliyi» zamanı İranı tərk edə bilər.

 Baş verən oğurluğu İslam Respublikası tarixində çox «biabırçı olay»da adlandırmaq olar. Bundan istifadə edərək,hakimiyyətiçi mübarizə də qüvvələr biri-birini sıradan çıxarmağa çalışır. Belə hal həm də ölkə ictimaiyyətinin müəyyən mənada «sakitləqdirilməsinə» xidmət edə bilər. Örnək, hakimiyyət iddia edir ki, Urmiya gölünün qurumasının qarşısını almaq üçün əlavə su kanalının çəkilməsinə bir milyard dollar lazımdır. «Pulu oğurlayıb, Kanadaya qaçıblar, bəzilərinin işinə isə baxılır»-kimi bəyanat verməklə maliyyə vəsaitinin çatışmadığını İran rəsmiləri çox asanlıqla cəmiyyətə deyər.

Odur ki, bu təkcə bankdan pul oğurluğu deyil, həm də mövcud ictimai problemləri həllə edə bilməyən hakimiyyət üçün ciddi bəhanə sayıla bilər.

Sədrəddin Soltan