GünAz TV: BMT-nin Baş Assambleyasının (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Gənəl Qurumu) 66-cı sessiyası zamanı İranın xarici işlər naziri Ələkbər Salehinin Nyu-Yorkda «dəhlizdə» bir sıra görüşlər keçirib.

İran informasiya vasitələrinin məlumatına əsasən, o, Avropa Birliyinin (AB) ali komissarı Ketrin Eştonla danışıqda iranlı diplomat qeyd edib ki, qurumla ölkəsi arasında əlaqələr üçün böyük potensial mövcuddur.

Komissar öz növbəsində İranın atom proqrammı ilə bağlı problemin diplomatik yolla həllində AB-nin  maraqlı olduğunu söyləyib.

Ə.Salehi ilə görüşdə Britaniyanın xarici işlər naziri Uilyam Heyqlə Tehrana münasibətdə gərginliyin yaranmasında rəsmi Londonun maraqlı olmadığını bildirib. Onun sözlərin görə, iki dövlət arasında siyasi danışıqlar «bütün anlaşılmazlıqları aradan qaldıra bilər».

Fransanın xarici işlər naziri Allen Jüpen ölkəsinin İranla açıq danışıqlarda maraqlı olduğunu vurğulayıb. Fransalı diplomat iranlı həmkarı ilə görüşdə qeyd edib ki, onlar İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin) Nüvə Silahının yayılmaması Müqaviləsi çərçivəsində «İranın dinc məqsədli atom proqramına yiyələnməsi haqqına hörmət edir».

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə «CNN» telekanalının « BMT Təhlükəsizlik Şurasının sanksiyalarının (təhrimlərinin) səmərəliyi» ilə bağlı sualına cavabında deyib:«Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (ajansın) sonuncu hesabatı vəziyyətin müsbət yönə doğru dəyişdiyini göstərdi.Qurumun baş direktorunun müavini German Nakrets isə bu yaxınlarda İrana səfəri zamanı əvvəllər agentliyin müfəttişlərinin buraxılmadığı obyektlərdə (təsisatlarda) oldu.Biz İran prezidentini inandırdıq ki, öz mütəxəssislərinə agentliyin ekspertləri (karşünasları) ilə daha sıx əməkdaşlıq etmələrinə dair tapşırıq versin».

O, vurğulayıb ki, rəsmi Moskva Tehranın nüvə proqramının istisnasız olaraq, danışıqlar yolu ilə həllinə inanır:«Əgər İran hakimiyyəti mövcud hakimiyyətin dəyişdirilməyəcəyi haqda açıq-aşkar ismarıc alarsa, o zaman mən inanıram ki, daha ciddi müzakirlərə  başlamaq üçün bizim imkanımız var».

Xatırladaq ki,hələ bir neçə il öncə kiçik Buşun prezidentliyi dövründə ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatlarının) dövlət katibi (xarici işlər naziri) Kondaliza Rays belə bir ismarıc vermişdi. Ancaq görünür,indiki şəraitdə bu ismarıcın təzələnməsinə həm Tehran, həm də müttəfiqi kimi Moskvanın böyük ehtiyacı var.

ABŞ prezidenti Barak Obama isə BMT-in (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) toplantısındakı çıxışında nüvə sahəsində götürdükləri öhdəliyi yerinə yetirmədikləri üçün Tehran və Pxeynanın təcridini gücləndirməyin vacibliyini vurğulayıb: «İran hakimiyyətin nüvə proqramının dinc məqsədli olduğunu nümayiş etdirə bilmir. Bununla yanaşı o, atom enerjisinin əldə edilməsində öhdəliyinə əməl etmir».

Onun sözlərinə görə, İran və Koreya Xalq Demokratik Respublikasının «xalqlarının hakimiyyəti vədlərinə əməl etsə, onları rifahı gələcəkdə daha yaxşı olacaq». «Onlar beynəlxalq hüquqdan yan ötüb, fəaliyyətlərini davam etdirsələr, o zaman daha güclü təzyiq və təcridlə üzləşəcəklər»-deyə,Ağ Evin indiki yiyəsi xəbərdarlıq edib.

Bu ilin yazında ABŞ Milli kəşfiyyat idarəsinin direktoru Ceyms Klepper konqresin kəşfiyyat məsələri üzrə özəl komitəsindəki dinləmələrdə bildirmişdi ki, BMT Təhlükəsizlik Şurasının İrana tətbiq etdiyi sanksiyalar bu ölkənin iqtisadiyyatına təsir etsə də, onun nüvə iddiasını gerçəkləşdirməyə problem yaratmayıb : «Yasaqların İran iqtisadiyyatına təsir göstərdiyi açıq-aydın görünür. Bu həm də daha çox adi İran vətəndaşlarının güzəranına mənfi təsir göstərir. Bu amili hakimiyyət nəzərə almaya bilməz. Bununla belə mən açıq deyirəm ki, hazırkı şəraitdə həmiş məsələ onların atom –nüvə proqramının icrasına təsr etməyib».

Onun sözlərinə görə, ölkə rəhbərliyi nüvə silahı istehsalı ilə bağlı uyğun qərar qəbul edərsə, onların bunu əldə etmək imkanları var : «Bizə bəlli deyil, İran nüvə silahı istehsal etməyə qərarlıdırmı?».

Bundan başqa «Wall Street Journal» jurnalı da  nüvə proqramı  ilə bağlı İran hakimiyyətində fikir ayrılığının olduğunu yazmışdı:«Amerika kəşfiyyatı məlumatlara əsasən, belə qənəatə gəlib ki, rejim daxilində atom proqramını nüvə silahı istehsalınadək davam etdirməklə bağlı davamlı mübahisələr getməkdədir».

Britaniyanın müdafiə naziri bildirmişdi ki, 2012-ci ilədək İslam Respublikası nüvə silahı əldə etməyə yol tapacaq. İngilis rəsmisinin dediklərinə münasibət bildirən R.Mehmanpərəst ölkəsinin nüvə proqrammı «dinc mahiyyətlidir».

Builin yanvarında altılıqla (ABŞ, Almaniya, Britaniya, Fransa, Rusiya, Çin)İran hakimiyyəti arasında keçirilən nəticəsiz görüşdən sonra Ketrin Marqaret Eşton İranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların dayanmasından təəssüfləndiyini gizlətməyərək, demişdi ki, Tehranın «təklifləri qəbuledilməzdir». Onun  sözlərinə görə, hazırda tərəflər arasında danışıqların növbəti mərhələsi planlaşdırılmır: «Altılıq» nüvə proqramı ilə bağlı İranın mövqeyindən məyus olub. Qərbin vəzifəsi Tehranı atom proqramını davam etdirməyə qoymamaqdır».

Xatırladaq ki, İranın nümayəndə heyəti İstanbul görüşündə ilkin şərt kimi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi sanksiyaların ləğvini, eləcə də İslam Respublikasının müstəqil şəkildə uranı zənginləşdirmək hüququnun tanınmasını israr edib.

Bu baxımdan Tehranın əsl istəyi yavaş-yavaş aydınlaşamağa başlayır. İran rəhbərliyi atom-nüvə proqramını dayandırması qarşlığında hakimiyyətin dəyişdirilməyəcəyi ilə bağlı etibarlı təminat istəyir. ABŞ rəhbərliyi tərəfindən bu təminatın verilməsinə onun daha çox ehtiyacı var…

Sədrəddin Soltan