GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının (AMİP) mətbuat və təbliğat şöbəsinin katibi, politoloq (siyasi şərhçi) Əli Orucovdur.

- Əli müəllim, Güneydə nə baş verir və orada cərəyan edən hadisələrdən gözləntiləriniz nədən ibarətdir?

- Bildiyimiz kimi, 1828-ci ildə bağlanan Türkmənçay müqaviləsi ilə Azərbaycan İranla Çar Rusiyası arasında bölüşdürüldü və bununla da böyük bir millət iki hissəyə parçalandı.

Bu tarixi faciədən sonra hər iki tərəfin əsarətində qalan xalqımız başına olmazın bəlalar və müsibətlər gətirildi. Quzeydən fərqli olaraq, Güneydə bu acınacaqlı proses (sürəc) də aqressiv (saldırqan, mühacim) hal aldı. İranda  ictimai-siyasi proseslərin ilhamverici qüvvəsi olan güneyli soydaşlarımız hakimiyyətləri və siyasi rejimləri zaman-zaman dəyişə bilsələr də, ayrılıq talehini dəyişə bilmədilər. Daha doğrusu, beynəlxalq  güclər buna imkan vermədi. Hər dəfə də böyük itkilər vermək məcburiyyətində qaldılar. İstər pəhləvilərin dövründə, istər indiki fars teokratik rejim dövründə güneyli soydaşlarımıza  qarşı eyni siyasət yürüdülüb.

Assimilyasiya (asimilasyon), milli-mənəvi dəyərlərin aradan qaldırılması, ana dilinin və milli mədəniyyətin sıxışdırılması tendensiyası (vəziyyəti) davam etdirilib. İctimai və siyasi fəalların didərgin salınması, zindanlarda çürüdülməsi, fiziki aradan götürülməsi, təqib və təziqlər davamlı, intensiv (müntəzəm) xarakter (mahiyyət) alıb. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Güneydə yaşayan 35 milyona yaxın Azərbaycan türkünü əzmək, mübarizlik əzmini söndürmək İrandakı heç bir rejimlərə müəyyəssər olmayıb. Bu gün Güneydə baş verən proseslərə 3 tərəfdən yanaşmaq mümkündür: Dünyada gedən yeniləşmə, dəyişikliklər, “Ərəb dalğası” və İranın düşdüyü indiki vəziyyəti Xatırlayırsınızsa, 2006-ci ildə İranın rəsmi eyni adlı nəşrində güneyli soydaşlarımızın təhqir olunması ciddi əks-səda verdi və bu Milli Azadlıq Hərəkatının geniş fürsət almasına təkan verdi. Güneyi, hətta, Tehranın özündə belə izdihamlı aksiyalar (yürüşlər) keçirildi və rejim əleyhinə şüarlar səsləndirildi. 

Bu gün Güneydə baş verənləri böyük dəyişikliklərin, dünyanın siyasi xəritəsini yeniləşdirəcək astanası da adlandırmaq olar. İranın molla rejimindən cana doyan cəmiyyət hərtərəfli azadlıqlar və dəyişiklər istəyir. Buna farslar daxil orada yaşayan bütün millətlər can atır. Güney Azərbaycanın və azərbaycanlıların bir özəlliyi də ondan ibarətdir ki, onların hədəfi mövcud siyasi sistemdən qurtarmaq deyil, müstəqillik qazanmaqdır.   Hesab edirəm ki, Milli oyanışın və milli hərəkatın getdikcə artan dinamikası öz müsbət nəticələrini verəcək.

- Urmu gölü ilə məsələsi ilə bağlı hadisələrin sonunu necə görürsünüz?

- Urmu gölünün qurudulmasını sıradan bir məsələ saymaq qətiyyən olmaz. Çünki bu hər hansısa bir su ərazisinin ortadan qaldırılması deyil. Yeri gəlmişkən qeyd edim ki, Urmiya gölü Şərqdə ən böyük su hövzəsi və özünəməxsus təbii gözəllikləri var. Əgər bu qurudularsa, minlərlə kilometr radiusda (şua) böyük fəlakətlər baş verər və həmin ərazi tamamilə yararsız hala düşər. Göl hesablamalara görə, yüz min tonlarla düz təbəqəsini mühafizə edir. Gölün qurudulması təqdirdə bu duz küləklə, yaxud da buxarla ətraf ərazilərə yayılaraq təbiətə ciddi ziyan vurar və ekosistemi kökündən dəyişər. Bu isə ətraf ərazilərdə məskunlaşan 15-20 milyon insanın oradan köç etməsi ilə nəticələnər. Həmin zərər Guzey Azərbaycandan da yan keçməyəcək. İran rejimi də bilərəkdən ziyanı hesablayaraq, Gölün qurumasının nəinki qarşısını almır, hətta, çalışır ki, bu proses tezləşsin. Gölə axan çayların hamısnın yatağı dəyişdirilib, yaxud da qarşısı kəsilib. Uzmanlar gölün qurudulması ilə yaranacaq faciəni atom-nüvə (dəhşətli silah) zəhərlənməsi ilə müqayisə etmələrində yanılmırlar. Çünki hər ikisinin  gətirdiyi fəlakətin təsiri eynidir. Bu baxımdan da Güneyli soydaşlarımız Gölün qurudulmasına çox ciddi və inadkarcasına təpki göstərirlər. Onlar həm də bizim üçün savaşa giriblər. Düşünürəm ki, problemin ciddiliyini nəzərə alıb müxtəlif vasitələrlə rəsmi Bakı öz tərəfdaşları ilə İrana təzyiq göstərməlidir ki, gələcək dəhşətli facənin qarşısı alınsın. Bu artıq bir millətin ölüm-qalım məsləsidir.

- Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası güney məsələsini gündəmdə saxlayan partiyalardan biridir. Qarşıda bu istiqamətdə tədbirlərin keçirilməsi gözlənilirmi?

- Doğru buyurursuz ki, AMİP Güney məsələsini daim diqqətdə saxlayıb. Bu partiyanın yürütdüyü siyasətində prioritet (öncəlik) məsələdir. Biz problemin dərinliyini və ciddiliyini anlayırıq. Doğrudur, bəzən bizə də irad tuturlar ki, Quzeydə kifayət qədər problemlər qoyub, düşmüsüz İranın üstünə. Biz onu da bilirik ki, İranın Azərbaycana təsiri böyükdür və hakimiyyətə iddialı olan bir partiya bunu nəzərə almasın. Lakin AMİP-in qarşısında hakimiyyətə gəlmək  heç vaxt məqsəd olmayıb, vasitə olub. Bizim üçün vacibi daha qlobal (kürəsəl), ümimmilli məslələrin üzərinə davamlı getmək, gücümüz və imkanlarımız çatdığı qədər bunları qabartmaq, həllınə yardım etməkdir. Odur ki, hər zaman Güneyli soydaşlarımızn yanında olmuşuq, bundan sonra da varıq. Güneylilər bizə ümid yeri kimi baxırlar. Quzeyda onların dəstəklənməsinə yönəlmiş hər bir tədbir Güneydə geniş rezonans (əks-səda) doğurur. Onlara yeni stimul (əngizə), yeni həvəs verir. Digər tərəfdən İran qapalı dövlət olduğundan baş verən proseslərin beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatırılmasında xeyli çətinliklər yaranır. Quzey vasitəsilə bu mühasirəni yarmaq mümkündür. Biz bu sahədə də fəaliyyətimizi genişləndirmək niyyətindəyik.

Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan ictimaiyyəti Güneydə gedən proseslərdən o qədər də məlumatlı deyil və  buna maraq az maraq göstərir. Bunları aradan qaldırmaq lazımdır. Eyni zamanda diqqəti Güney Azərbaycandakı insan hüquqlarının açınacaqlı durumuna yönəltməyə zərurət var. Həmçinin də Urmiya gölünün qurudulmasından doğan etirazların əsl mahiyyətinin həm daxilə, həm də xaricə çatdırılması önəmlidir. Bu baxımdan da AMİP-in bir sıra tədbirlər planı (təhri) var və işlər də həmin plan üzrə aparılır. Sizə də məlum olduğu kimi, sentyabrın 14-də İranın ölkəmizdəki səfirliyinin binası qarşısında piket (etiraz) keçirdik. Dünən əslən Güneyli olan Türkiyədə və Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızla görüşümüz oldu və bu görüşdə birgə atacağımız addımlar müzakirə edildi. Ümid edirəm ki, harada yaşamasından və kimliyindən asılı olmayaraq hər kəs Güney məsələsini özünün gündəlik fəaliyyətinin asas hissəsinə çevirəcək. Bax o zaman biz arzusu ilə yaşayıb-yandığımız Bütöv və qüdrətli Azərbaycanı reallığa, həqiqətə çevrə biləcəyik.  AMİP-in də bu sahədə gördüyü işər haqqında fəxarətlə söz deyə biləcəm.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk