İranda humanitar böhran olduqca ağırdır. Azad İran istəyən etirazçılar kütləvi şəkildə qətlə yetirilib, işgəncə verilib, təcavüzə məruz qalıb və həbs edilib. Bir neçə gün ərzində 36 mindən çox insanın qətlə yetirildiyi barədə məlumatlar var və bu say daha çox ola bilər. İran İnsan Haqları təşkilatı bildirib ki, İran etirazlarının yatırılması ilə əlaqədar olaraq uşaqlar da daxil olmaqla ən azı 40 min nəfər həbs edilib. Yaxınlarının cəsədlərini götürməyə gələn qohumlar cəsədlərdə ağır işgəncə izləri olduğunu bildiriblər.

İran daxilində yaşayış şəraiti də olduqca ağırdır. BBC bəzi yerlərdə internetə çıxışın bərpa olunduğunu bildirsə də, internetdən istifadənin hələ də ciddi nəzarət altında olduğunu və ölkənin əksər hissəsində internetin hələ də kəsik olduğunu bildirib. Bazardakı orta səviyyəli iranlı belə şəraitdə necə ticarət edə bilər? Bununla yanaşı, inflyasiya hələ də sürətlə artır, iqtisadiyyat rejimin pis idarəçiliyi, sanksiyalar və geniş yayılmış korrupsiya səbəbindən çökür və orta səviyyəli iranlılar toyuq və ət kimi əsas qida vasitlərini əldə etməkdə çətinlik çəkirlər.

Mövcud dəhşətli şəraiti nəzərə alsaq, ABŞ və ya İsrail bu zaman İrana hücum edərsə, milyonlarla iranlı İslam Respublikasını tərk etmək və ya Türkiyəyə, ya da Azərbaycana keçmək istəyəcək. Oradan onlar ya Avropaya, ya da Şimali Amerikaya köçməyə can atacaqlar. Bu ssenarini nəzərə alsaq, bufer zonasının yaradılması Amerikanın marağında ola bilər. Vaşinqtonun keçmişdə İraq Kürdüstanında yaradılmış humanitar bufer zonaya bənzər belə bir bufer zonanın yaradılmasına yatırım etməsi lazım gələ bilər.

Bu xüsusda, “Forbes” jurnalında dərc olunmuş son məqalədə iddia edilir ki, Vaşinqton İrandakı xaosu daha yaxşı idarə etmək üçün İranın şimal-qərb sərhədi boyunca mövcudluğunu gücləndirməlidir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi artıq Vaşinqtona bu işdə kömək edib. Lakin İran sərhədi boyunca humanitar bufer zonanın yaradılması belə bir səyi daha da irəli aparacaq.

Humanitar bufer zonası təkcə İran xalqı üçün deyil, həm də Amerika kəşfiyyatı üçün faydalı olacaq və Vaşinqtona diqqətini Tehrana yönəltmək şansı verəcək. İran sərhədi boyunca humanitar bufer zona, həmçinin İran müxalifət qruplarının təşkilatlanmasına və yenidən qruplaşmasına kömək edəcək ki, bu da onlara mollaları devirmək üçün mübarizə apararkən çox ehtiyac duyduqları təhlükəsiz məkan təqdim edəcək. Bu, Tehrana girib İslam Respublikasına tammiqyaslı hücum etmədən rejim dəyişikliyinin təşviqinə kömək edəcək.

Güney Azərbaycanlı dissident jurnalist Əhməd Obalı da belə bir bufer zonanın yaradılmasını dəstəkləyir və iddia edir ki, bu, İran xalqına humanitar yardım göstərmək üçün istifadə edilə bilər və bu Vaşinqton üçün də faydalı olacaq: “Humanitar bufer zona Azərbaycan sərhədindən Həmədanın dərinliyinə, Tehranın qərbindən Türkiyə sərhədinə qədər uzanmalıdır. Bu, Güney Azərbaycan bölgəsidir. Bu, mütləq uçuş qadağan olunmuş zona olmalıdır və İran rejiminin burada heç bir silahlı fəaliyyətinə imkan verilməməlidir.”

O əlavə edib: “Bu, milyonlarla qaçqın və məcburi köçkünü qəbul edə biləcək böyük bir ərazidir. Düşünürəm ki, ABŞ və Qərb İran daxilində hər şey həll olunana və bufer zonadakı qaçqınların geri qayıtmasına şərait yaranana qədər maliyyə, siyasi və hətta hərbi cəhətdən dəstək verməlidirlər. ABŞ-ın bufer zonanın tətbiqində lider olacağını və Azərbaycan ictimaiyyətinə bunun idarə olunmasında kömək edəcəyini gözləyirik. Bu şəkildə Azərbaycan Respublikası milyonlarla qaçqını qəbul etmək və idarə etmək üçün o qədər də təzyiq altında qalmayacaq.”

Eyni şey Türkiyə üçün də keçərlidir. Onlar da Azərbaycan kimi milyonlarla qaçqını qəbul etmək çətinliyi ilə üz-üzədirlər. Xülasə, Vaşinqtonun rəhbərlik etdiyi bufer zona hər kəs üçün qazanclı bir yoldur və ən qısa zamanda yaradılmalıdır.

Qaynaq: https://www.frontpagemag.com/the-need-for-a-buffer-zone-along-irans-turkish-and-azerbaijani-borders/