GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Azərbaycan Milli Strateji Təhqiqatlar Mərkəzinin sədri,  siyasi şərhçi Natiq Miridir.

- Natiq bəy, İran-Amerika arasında nə baş verir? 

- İran-Amerika arasındakı qarşıdurmanın "psixoloji savaş" (rəvani savaş) mərhələsi yaşanır. Bu mərhələdə daha çox səbrli olan bu mərhələnin qalibi olacaq. Bu mərhələnin təsir dairəsi təkcə İran-ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) münasibətləri ilə məhdudlaşmır. Bu savaşın təsiri ABŞ və İsrailə yeni milyardlar qazandırır. Nəzərə alın ki, məhz İran təhdidi ilə ABŞ Avropanın təhlükəsizliyi adı altında raketlərdən yeni müdafiə sistemlərini Avropada yerləşdirməklə bu qitədə hələdə yeganə söz sahibi olduğunu və bütün qitəyə nəzarət mexanizmini ortaya qoydu. Digər tərəfdən, İranla qarşıdurmada olan ərəb ölkələrinə İran təhdidi ilə xeyli silah satdı və raketdən qorunmaq üçün yeni sistemlərin satışı ilə bağlı çoxmilyardlı sazişlər bağladı. Psixoloji savaşın aparılmasının əsas qayələrindən biri də budur. Məsələnin digər tərəfi isə qarşı tərəfin əsəblərinə tarıma çəkib səhv addımlara, arzuolunmaz təxribatlara yol açmaqdır. Bu cür səhvlər olduğu təqdirdə təbii ABŞ və müttəfiqlərinin əlinə tutarlı bəhanə keçəcək ki, bundan sonra da İrana qarşı hərbi əməliyyatların keçirilməsi beynəlxalq səviyyədə daha asan olacaq. Bu, sadəcə hərbi əməliyyatlara hüquqi don geyindirmək üçündür.

-Bölgədə real müharibə ehtimalı varmı?

- Müharibə ehtimalı hər an var və bunun tətikləyicisi İran daxilində gedən proseslər (sürəc) olacaq. Hələlik ABŞ İranın xarici bazarlara çıxışını qapatmaq və iqtisadiyyatını çökdürməklə sosial narazılığı tətikləyir. İran Milli Bankına qarşı embarqolar (təhrimlər), Avropanın İran neftindən imtina etməsi kimi son addımlar ölkəyə ciddi təsiri olacaq hadisələr olacaq. Bunun yaxın keçmişdə ciddi təzahürləri üzə çıxacaq. Üstəlik, İranda keçirilicək parlament (milli məclis) seçkiləri də bu etiraz prosesini alovlandıra bilər. Yəni, ABŞ İranda hakim rejimi qlobal (kürəsəl) böhran olmadan daxili proseslərin nəticəsində devirmək və dünyəvi bir dövlət qurmaq istəyir. Bu proses düşünürəm ki, ABŞ-da prezident seçkilərinədək davam edəcək. Seçkilərədək İranda ciddi sosial çaxnaşmalar baş verməsə, seşkilərdən sonra İranın nüvə təsisatı  vurulacaq və bu əməliyyatların tərkib hissəsi olaraq sosial, etnik etirazlar dövrəyə girəcək.

- İrana qarşı müharibə variantı tətbiq olunacağı təqdirdə, Azərbaycan hansı addımları atmalıdır?

- Bütün hallarda hər Azərbaycanın Quzeyi və Güneyi bu proseslərə hazır olmalıdır. Əvvəla, Azərbaycan heç bir mənada İrana qarşı öz ərazisindən bir plasdarm (məkan) olaraq istifadəyə imkan verməməlidir. Çünki İranda rejimin dəyişib-dəyişməməsindən asılı olmayaraq İran Azərbaycanın qonşuluğundan çıxmayacaq və nəticə etibarı ilə bir fars rejimi digər fars rejimi ilə əvəzlənəcək. Çünki dünya bölgədə yeni bir türk dövlətinin yaranmasına hazır deyil. Digər tərəfdən nəzərə alın ki, ABŞ İran, Çin, Rusiya ilə hesablaşandan sonra sərt üzünü türk dünyasına çevirəcək. Ona görə də ABŞ istəməz ki, bölgədə Türkiyədən əlavə 50 milyonluq yeni güclü türk dövlətini də qarşısına alsın. Başqa tərəfdən, fikir versəniz görərsiniz ki, İraqda Səddam rejimini devirmək üçün kürdlərlə sövdələşməyə gedən Vaşinqton İranla bağlı prosesdə əsas etnik qrup olan Azərbaycan türkləri ilə hər hansı ciddi siyasət, bazarlıq aparmır. Təbii ki, ABŞ İranda inqilabın əsas motorunun Azərbaycan türkləri olduğunu bilir və bu amildən bir siyasi alət olaraq istifadə etmək istəyəcək. Ancaq soydaşlarımız və Azərbaycan hakimiyyəti bu məsələdə çox həssas olmalı və ola biləcək prosesdə gedişatı öz xeyirlərinə çevirməyi bacarmalıdırlar. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, "Türkün Türkdən başqa dostu yoxdur". Türk güclü bir etnos olduğundan bizi bütün zamanlarda dost deyil, həmişə rəqib görüblər.Azərbaycanın marağında olan şey bu bölgədə belə bir faciəvi müharibənin əngəllənməsidir. Təbii ki, Azərbaycan bu gücdə deyil və ona görə də Türkiyə ilə bu məsələdə koordinasiyalı (həmahəngli) hərəkət etməlidir. Eyni zamanda, müharibə nəticəsində ola biləcək humanitar (insani) köçə hazır olmalı və fəsadlara qarşı immunitet (məsuniyyət), qabaqlayıcı tədbirlər görməlidir. Bunun iqtisadi, siyasi yönü ilə bərabər, hərbi yönü də vardır. Yəni, Azərbaycan İrandan, Ermənistan və Rusiyadan ola biləcək hər cür müdaxiləyə, təxribatlara hazır olmalıdır. Bunu isə Türkiyənin köməyi olmadan etmək Azərbaycan üçün çətin olar. Ona görə də Azərbaycan-Türkiyə strateji şurası fəalişləməli və bütün problemlərlə bağlı ortaq təsəvvür formalaşdırmalı və koordinasiyalı hərəkət mexanizmi hazırlanmalıdır. Yalnız bu qardaşların bir yerdə olması bizim təhlükəsizliyimizin qarantı (zamini) ola bilər.

Söhbətləşdi:  Elnur Eltürk