GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, gənc araşdırmaçı-yazar Dilqəm Əhməddir.

- Dilqəm bəy, millət vəkili Fazil Qəzənfəroğlu “Fətva” məqaləsində Babəki Azərbaycan tarixinə aidiyyəti olmayan şəxs olaraq dəyərləndirib. Hətta, millət vəkili daha da irəli gedərək onu “sapıq” adlandırır. Sizcə, doğrudanmı, Babək Azərbaycan tarixi üçün yad bir şəxsdir?

- Fazil bəyin məqaləsini oxudum. Mən uzun müddətdir maraqlı bir hal müşahidə edirəm, Azərbaycanda tədqiqatçının özünün dünyagörüşü, inancı hansı yönümdədirsə, tədqiqatını da həmin istiqamətdə aparır. Fazil bəyin, ortodoks (kilsə) İslama qarşı çıxan Azərbaycan sərkərdələrinə mənfi münasibətini dəfələrlə müşahidə etmişəm. Təkcə Babəklə deyil, Şah İsmayıla da doğru olmayan münasibət sərgiləyir. Mən bunun səbəbini sadəcə, onun məzhəbi görüşü ilə əlaqələndirirəm. Babəkin Azərbaycan tarixinə yad olması fikri tamamilə absurddur (cəfənfiyyatdır), belə iddia ilə təkcə Babəkin 22 illik mübarizəsinə, ümumilikdə xürrəmilərin 50 ildən yuxarı şərəfli mübarizəsinə xəyanət etmiş olarıq. Ən əsası nəzərə alsaq ki, bu gün Güney Azərbaycanda türkləri birləşdirən yeganə simvolik (rəmz,simgə) qəhrəman Babəkdir, Babəkin ideyalarıdır, bu baxımdan ona “sapıq” deməklə güneyimizə də xəyanət etmiş sayılarıq.

- Babək üzrə tədqiqatçı Ceyhun Bayramlı öz tədqiqatlarında onun islama qarşı olmadığını bildirir. Ümumiyyətlə, Babək və Hürrəmilik hərəkatının siyasi-ideoloji bazasında nə dururdu?- Müəllifin kitabını oxumuşam, öncə onu deyim ki, müəllif Babəkin nəinki İslama qarşı vuruşduğunu, həmçinin müsəlman olduğunu qeyd edir. Mən bu fikri bölüşmürəm. Babək işğalçıya, ərəblərə qarşı mübarizə aparırdı, buna görə də işğalçı hansı ideologiya ilə gəlirdisə, təbii olaraq mübarizə ona qarşı da gedəcəkdi. Amma qəribə bir şey var ki, bu gün bəyanat imzalayan, o bəyanata qarşı çıxan aydınlardan fərqli olaraq min il öncə yaşamış Babək daha tolerant (vicdan azadlığı) insan idi ki, hətta Bəzzdə Babəkin ordusunda olan müsəlmanların Quran oxunmasına belə icazə verilmişdi. Çünki Babək üçün azadlıq amalı daha üstün idi, o ona bağlananları dininə görə ayırmırdı. Onun üçün ancaq azadlıq eşqi önəmli idi. Oğluna dediyi məşhur söz də zatən bunu sübut edir.

Babəkin özünün inancına gəldikdə isə, bu tam təsdiq olunmayıb. Yeganə dəqiq bilinən odur ki, yenidən doğuş inancına sahib olublar. Bu inanc olmasa idi, xürrəmilər uzun müddət savaşa bilməzdilər. Mən düşünürəm ki, Babək nə müsəlman, nə atəşpərəst, nə də ki şamançı olub. Bizim hələ bilmədiyimiz, Azərbaycan tarixi üçün məlum olmayan fərqli bir inanca sahib olub.

- Babəkin türk olmadığı haqqında bir çox fərziyyələr irəli sürülür. Bu haqda nə deyə bilərsiniz?

- Ərəb xəlifələri xürrəmilərlə mübarizə apararkən, bütün savaşları istədikləri kimi qeyd edən saray tarixçilərinə sahib olub. Babəkin isə hələki bildiyimiz qədər apardığı mübarizəni qeyd edəcək tarixçisi olmayıb. Amma mən düşünürəm ki, mütləq olub. Çünki Babəkin məktub yazması faktı (sübutu,dəlil) var ortada. Hansı əlifba ilə yazdığı, hansı dildə yazdığı önəmli məsələdir. Düşünürəm ki, İran dövləti Babək haqqında bilməli olduğumuz çox şeyi gizlədir. Babək adının “Baybək”, “Başbəy” fərziyyələri qəbul edirəm. Mübarizənin aparıldığı coğrafi bölgəni nəzərə aldıqda onun türk olması ilə bağlı hər hansı bir şübhə qalmır. Edam olunarkən dediyi son söz olan “Asan ya” ifadəsi də məhz türkcədir. 

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk