GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, “Altay” Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (ASAM) rəhbəri, siyasi şərhçi Elçin Bayramlıdır.     

- Bu günlərdə Amerika Quru Qoşunları Hərbi Kolleci Strateji (Stratejik) Araşdırmalar İnstitutunun hazırladığı hesabatda belə fikrə rast gəldik ki, Dağlıq Qarabağda baş verən müharibə Rusiyaya sərf edir.  Sizcə, müharibə amili Kremliyə sərf edirmi?

- Məncə yox, bu, amerikalıların münaqişənin həll olunmamasında və daha da qızışdırılmasında təkcə Rusiyanın günahkar olduğu haqda bütün dünya ictimaiyyətində yanlış rəy yaradılması üçün düşünülmüş hesabatdır. Qarabağ münaqişəsinin həll olunmamasında, status-kvonun (hazırkı vəziyyətin) saxlanmasında ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları) rolu heç də Rusiyadan az deyil. Ağ Ev konkret (əsas, müşəxxəs) olaraq erməniləri dəstəkləyir.

Gəlin situasiyaya (vəziyyət, moqiyyət) baxaq. Müharibənin Rusiyaya sərf etməməsi açıq-aşkar ortadadır. Belə vəziyyətdə Moskva hər iki respublikanı (cümhuriyyət) təsir altında saxlayır. Müharibə başlayarsa, Azərbaycan qısa müddətdə işğal olunmuş torpaqlarını azad edə bilər və Rusiyanın bölgədəki forpostunun (ondan asılı olan ölkə) məhvinə səbəb olar.

Üstəlik torpaqlarını azad edəndən sonra Azərbaycan Rusyadan asılığını ləğv edə bilər və Qərb ölkələrinin yanında yer alar. Əgər Rusiya müharibəyə müdaxilə etsə, onda beynəlxalq mövqelərini xeyli zəiflədərdi. Onsuz da Gürcüstan hadisələrindən sonra Qərb bütün dünyada Rusiya əleyhinə ictimai rəy yarada bilib. Heç bir variantda (seçənək) müharibədən Rusiya qazanclı çıxmaz. O üzdən bu hesabatın məqsədli şəkildə hazırlandığı ortadadır.

- Ümumiyyətlə, Rusiya Azərbaycana birbaşa müdaxilə edə bilərmi? Gürcüstana qarşı tətbiq olunan vartinatın Azərbaycana qarşı təkrarlanması mümkündürmü?

- Müharibə başlasa, belə müdaxilə olmayacaq, ən azı ona görə ki, Moskvanın qarışmayacağına zəmanət almadan Bakı anti-terror əməliyyatlarına başlamayacaq.

Əgər Kremlin razılığı olmadan anti-terror əməliyyatına başlasaq, o zaman Rusiya KTMT (Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı) çərçivəsində və ikitərəfli razılaşmalara əsasən Ermənistana yardım göstərə bilər. Təbii ki, Azərbaycana müharibə elan olunmayacaq, ölkəyə müdaxilə edilməyəcək, lakin Ermənistana aktiv maddi və hərbi dəstək verə bilər.

Rusiyanın Ermənistanla sərhəddi yoxdur. Gürcüstan da öz ərazisindən istifadəyə yol verməsə, bu yardımda xeyli çətinlik yarana bilər. O zaman Xəzərdən İrana, ordan isə Ermənistana istənilən yardımlar çatdırla bilər. Tehran buna hər vəchlə razı olacaq. Səbəbləri məlumdur. Bizə isə heç bir dövlət yardım göstərə bilməyəcək.

Qərb qonşumuza gəldikdə, Gürcüstanı ABŞ qızışdırdı və sonra arxasından çəkildi. Nəticədə bu ölkə daha pis duruma düşdü, amma qazanan ABŞ oldu. Azərbaycan heç vaxt belə razılığa getməz.

- Amma, ortada bir fakt var ki, danışıqlar yoluyla Qarabağ məsələsi həllini tapmır. Belə olan halda Azərbaycan nə etməlidir?

- Qarabağ münaqişəsinin “açarı” hələ 90-ların əvvəllərində deyildiyi kimi Kremldədir. Bizim yeganə yolumuz var- nəyin bahasına olursa olsun, Rusiyanı neytrallaşdırmaq (bitərəfləşdirmək)  lazımdır.

Yəni, loru dildə desək, ya Moskva hərbi əməliyyatlara qarışmayacağına təminat verməlidir, ya da nəyinsə bahasına Ermənistana işğal olunmuş torpaqların qaytarılması üçün təzyiq etməlidir. Başqa yol görünmür.

Danışıqlar boş şeydir, artıq bütün variantlar tükənib, ermənilər hətta dünyada ən yüksək muxtariyyətə, yarımmüstəqil dövlətə belə razı deyillər. Beynəlxalq təşkilatlar və ATƏT-in (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) Minsk Qrupunun həmsədrləri olan böyük dövlətlər bunun üçün Yerevana heç bir təzyiq göstərmirlər. Deməli, yuxarıda qeyd etdiyim variantdan başqa yolun olmağını aydın görünür.

- Sizcə, dünyada baş verən geosiyasi (jeopolitik) şərait Azərbaycanı müharibə yoluyla torpaqlarını azad etməyə şərait yaradırmı?

- Ədalət naminə deməliyik ki, bölgədə münaqişə ocağının qalması ABŞ və Avropanın da marağındadır. Bununla onlar hər iki dövlətə təzyiq göstərə bilirlər.

Düşünürəm ki, hətta Rusiya münaqişənin həllinə səmimi olaraq girişsə belə, Qərb dövlətləri buna maneçilik törətmək üçün əlindən gələni edəcəklər. Onların da Yerevana təzyiq rıçaqları (mənbələri) var və bundan yararlanacaqlar.

Dərin planda (təhr) baxsaq, bu münaqişəni elə tabeliklərində olan erməni lobbisinin əli ilə onlar qızışdırıb. Bununla onlar SSRİ-nin (Şurəvi) dağılmasına nail oldular. İndi bu kimi münaqişələr onlara maraqlı ölkələri təsir altında saxlamağa yardım edir.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk