GünAz TV mətbuat mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Türkiyəli arxeoloq (bastanşünas) Adil Yılmazdır.

- Bu gün İran tarixçiləri iddia edirlər ki, İranda yaşayan türklər gəlmədirlər  və s. saxta nəzəriyyələrini əsaslandırmağa çalışırlar. Bir arxeoloq olaraq, bu haqda nə deyə bilərsiniz?

- İran adlanan ölkənin tarixinə baxdımız zaman, fars haqqında ilk məlumatı əhəməni-sasanilər (həxaməneşi-sasanilər) dövründə rast gəlirik. Biz sonradan İranda Manna, Midiya (madd), Atropatena və Ərəblərin, sonra isə min ilə qədər sürən türklərin hakimiyyətini görürük. Bütün tarixi qaynaqlara nəzər salsaq min ildən etibarən qərbə köçə başlayan türklər bügünkü Xorasadan, Anadolunun qərb ucqarlığına qədər yerləşmişlər. Əgər, farsların iddia etdiyi kimi, Türklər o torpaqlara köç etmişlərsə, ondan əvvəl olan türklər hara getdilər? Ayrıcı olaraq, XIII əsrdən başlayaraq Orta Asiyadan yeni türk köçləri gəlməyə başladı, yerli türk tayfaları ilə qaynayıb qarışdılar. Sonradan isə Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətini qurdular. Şah İsmayıl dövründə isə Anadoludakı türkmanların bir hissəsi öz torpaqlarına, Şah torpaqların köç etdilər. İranda yaşayan türklər öz torpaqlarının yerli sakinləridir. Sadəcə olaraq türklər köç ediblər, sonradan isə öz torpaqlarına qayıdıblar. Bu davamlı proses (sürəc) olub.

- Arxeoloji tapıntılar sübut edirmi ki, İran yaşayan türklər bu torpağın sahibidirlər?

-Əlbəttə ki, İran adlanan çoğrafiyyada, tarixin ən qədim dövlərindən bu günə qədər aparılan arxeoloji qazantılar zamanı tapılan maddi tapıntılar təsdiqləyir ki, bu bölgənin ən qədim sakinləri türklər olublar. Miladdan 4-3 min il bundan öncə bölgədə olan qaya təsvirinə aid sənət əsərləri təsdiqləyir ki, türklər buranın ən qədim sakinlərdir. Eyni zamanda, türklər bütün bölgələrə yayılmışlar. Xüsusilə, Sibirdən, Lena çayından Anadoluya qədər olan bütün torpaqlarda türk dünyasının izi görünməkdədir. Orada olan rəsmlərin ortaq motivləri (mövzusu, əngəziə) dağ keçisidir. Bölgədəki türk varlığı sonra ki, dövrlərdə də davam etmişdi. Elamların Mesopotomiya mətnlərində adı keçən Turukkuların Manna, Mada-Medlerin və sonraki dövrlərdə də albanların türk olmasını göstərən əsaslı dəlillər var. Ayrıca qədim türk əsərlərindən olan “balbal” abidələrinə rast gəlirik. Bütün bunlar da göstərir ki, türk boylarının bölgədəki varlığı qədimdir və farsların iddialarınına əksinə olaraq, türklər bölgədə çox sayda iz buraxmışlar.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk