GünAz TV: İsrarlı atom-nüvə proqramı ilə bağlı İran hakimiyyətinin yumşalacağı ehtimalı artmaqdadır. Bunu bölgədə baş verənlər təsdiqləməkdədir.

Hələ ötən ay rəsmi Tehran bu istiqamətdə bir neçə addım da atıb. Amma bunun da  yetərli olmadığı haqda fikrilər söylənilməkdədir. Görünür  hakimiyyətin davranışında şəffafsızlıq hələ də  qalmaqdadır.

Ölkə informasiya vasitələrinin yaydığı məlumata əsasən, Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (AEBA) müfəttişləri İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin) «bütün nüvə obyektlərində» (bütün nüvə təsisatında) yoxlama aparıb.Xəbərdə bildirilib ki, müfəttişlərdən ibarət nümayəndə heyətinə qurumun baş direktorunun müavini Herman Nakerts başçıldıq edib.

Avqustun 24-də başa çatan yoxlama 5 gün sürüb. Bu müddət ərzində müfəttişlər Buşərhr Atom Elektrik Stansiyası (niruqahı), Nətənz və Fəruddəki nüvə obyektlərində, eləcə də İsfahandakı nüvə yanacağı istehsalı müəssisəsində olub, Ərakdakı acır su isthesal edən araşdırıcı reaktora baxış keçiriblər.

İranın AEBA-dakı nümayəndəsi Əliəsgər Sotaniya bildirib ki, bu yoxlama ilə «İran İslam Respublikası beynəlxalq ictimaiyyətə siyasi iradə göstərdiyini və  agentliklə əməkdaşlığa açıq oluduğunu nümayiş etdirib».

Ancaq deyəsən, Tehran hakimiyyəti nüvə obyektlərinin sayı ilə  bağlı hələ də səmimi deyil.

«MIGnews»-un məlumatına əsasən,İran rəhbərliyi nüvə obyektlərini hava zərbələrindən qorumaq üçün onları yeraltında gizlətmək haqda qərar qəbul edib.

İran atom təşkilatının sədri Firudin Abbasi-Davani ölkə televiziyası ilə çıxışında bildirib ki, Fəruddakı nüvə reaktorunda mühəndislər çox «fəali işləyərək, obyektin gələcək təhlükəsizliyini təmin etməyə çalışıb».

O, oradakı avadanlıqlar, habelə yerləşdiriləək sentrifuqlar barəsində ətraflı məlumat verməyib. Yalnız qeyd edib ki,Fəruddakı reaktor yeni, daha səmərəli sentrifuqlarla təmin olunacaq.

Onu da vurğulamaq lazımdır ki, bir müddət öncə İranda uranın 5 faiz  səviyyəsində zənginləşdirildiyi bildirilirdi. Ancaq Davani son zamanlar verdiyi deyib:«Səhiyyə sənayesində istifadə etmək üçün 20 faizli urana ehtiyac var».O, İranın Qum şəhərinin şimalında Fərudda  yeraltı obyekt tikilib.Orada 3minədək sentrifuq yerləşdirmək olar.

AEBA və BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) hesab edir ki, uranı İranın 20 faiz səviyyəsində zənginləşdirməsi yolverilməzdir, çünki bu, hərbi sənayenin ehtiyaclarını ödəyə bilər.

ABŞ Dövlət Departamenti mətbuat xidmətinin başçısı Viktoriya Nuland F.Abbasi-Dvaninin bəyanatına münasibət bildirərkən deyib ki, Qum yaxınlığında nüvə obeyktinin mövcudluğundan «Vaşinqton rahatsızdır».

«Bu məlumat ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) hakimiyyətini rahatsız edib. İran BAT Təhlükəsizlik Şurasının bir neçə qətnaməsinə əməl edərək, uranın zənginləşdirilməsini dayandırmalı və AEBA ilə əməkdaşlıq, bu yöndə şəffaflığı təmin etməlidir».

AEBA-nın baş direktoru Yukih Amano isə avqustun sonunda jurnalistlərə bildirmişdi ki, İran BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə əməl etməkjən boyun qaçırır:«Nətənzdəki sentrifuqalarrın Fərdu nüvə təsisatına köçürülməsi onu göstərir ki, İran əvvlki kimi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələri yerinə yetirməkdən boyun qaçırır».

«Röyter»in məlumatına əsasən, agentlik İslam Respublikasının nüvə başlığı hazırlaması ehtimalından «çox rahatsız»dır.

AEBA-nın hesabatına əsasən yayılmış informasiyalara görə, aparılımş araşdırmalara, eləcə də texniki göstəricilərə, habelə bu sahədə fəaliyyət göstərən mütəxəssislərin dəyərləndirməsi belə bir qənaətə gələməyə əsas verib.

Qurumun son hesabatından Qərb dövlətləri narahat olmağa başlayb.Onlar İran hakimiyyətinin nüvə sahəsindəki fəaliyyətinin atom bombası yaratmaq mahiyyəti daşıdığını  bildirib.

Ona görə də Amerika və  müttəfiqlərinin İrana qarşı iqtisadi sanksiyaları daha da sərtləşdirəcəyi qaçılmaz görünür.

Yeri gəlmişkən, hələ bir neçə il öncə «Nyu-York tayms» qəzeti  Amerika Müdafiə Nazirliyində olan mənbələrinə istinad edərək yazmışdı  ki, İsrailin Hərbi  Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarələr Suriya ərazisində şübhəli obyektlərin şəklini çəkdikdən sonra həmin ərazilərə havadan zərbələr endiriblər.

«Ynet» agentliyi Pentaqona əsaslanaraq, bildirmişdi ki, bu, Şimali Koreyanın Suriyaya ötürdüyü nüvə proqramının gerçəkləşdirildiyi obyektləridir.

ABŞ-ın BMT-dəki keçmiş təmsilçisi Con Bolton Suriya və İran ərazilərində Şimali Koreyadan qaçaqmalçılıq yolu əldə etdikləri radioaktiv maddələri gizlətdiklərini söyləmişdi:«Suriya, İran və Şimali Koreyanın ballistik raket əldə etmək çərçivəsində əməkdaşlıqları barədə biz çoxdan məlumatlara malik idik.Bu dövlətlərin nuvə proqramı üzrə əməkdaşlıqlarının inkarı mümkünsüzdür».

Odur ki, İranın Suriyadkı rejimi müdafiə etməsi səbəblərindən biri də bu ölkə ərazisində Tehran hakimiyyətinin atom –nüvə proqramına məxsus bəzi avadanlığını bu ölkədə saxlanılması ehtimalıdır.

Fransa prezidenti Nikolya Sarkozi İrana qarşı önləyici zərbələrin endirilməsini söyləyib: «Tehran hakimiyyəti ciddi danışıqlardan imtina edir. O,həmişə çeşidli təxribatlar hazırlayır. Bu hakimiyyət beynəlxalq ictimaiyyətə qarşı çıxış etməklə bunun cavabsız qalacağını güman edir. İranın artan hərbi imkanları onun nüvə başlıqlı ballistik raketlər yaradacağından xəbər verir. Onlara önləyici zərbələrin endirilməsi nəticəsində artan ciddi böhranın qarşısını almaq mümkündür». Onun sözlərinə görə, belə davranışı ilə bütün məsuliyyət İranın boynuna düşür.

İran Xarici İŞlər Nazirliyi Qərbi Avropa İdarəsinin başçısı Həsən Tacik deyib ki, ölkəsinin atom proqramı «dinc xarakterli»dir.

Beləliklə, yaxın aylarda İranla bağlı yeni sanksiyaların (təhrimlərin) qəbul ediləcəyi, habelə Tehran hakimiyyətinin daha ciddi güzəştlərə gedəcəyi ehtimalı az deyil.

Sədrəddin Soltan