GünAz TV: İranda sutkalıq (24 saatlıq) neft hasilatı azalıb. İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) neft şirkətinin cənub neftdaşıyıcıları rayonunun (məntəqə) baş direktoru Hörmüz Kelavənd ölkə informasiya vasitələrinə müsahbəsində deyib ki, sutkalıq neft hasilatı 330 min barrel (boşka) azalıb: «Bunun səbəblərindən biri iri neft yataqlarının uzun müddət bəri istismar olunmasıdır».

Onun sözlərinə görə, mövcud layihələrin gerçəkləşdirilməsi nəticəsində 2012-ci ilin martına kimi hasilatda yaranmış azalma kompensasiya (cübran) ediləcək.

H.Kəlavənd qeyd edib ki, hazırda iri neft yataqlarında, özəlliklə Cənubdakılar yarıdan çox istismar edilib, bu üzdəndə onların hasilatın azalması təbiidir.

Araşdırmalara əsasən, məlum olub ki, hər il İranda neft hasilatı 300-330 min barrel azalır. Ölkənin neft şirkəti bu çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün həmin yataqlarda təkrar hasilatı gerçəkləşdirməyi qarşıya məqsəd qoyub.

Baş direktor vurğulayıb ki, bu ilin martından Cənub neftdaşıyıcıları rayonunda plan (tərh) 99,99 faiz yerinə yetirilib. Həmin bölgədən sutkada orta hesabla 3 milyon barrel xam neft hasil edilir.

Bir müddət öncə, İranın planlaşdırma nazirinin müavini Möhsün Xocastən-Mehr ölkənin «İRNA» agentliyinə (ajansına) müsahibəsində demişdi ki, neft sahəsinə iri həcmli sərmayələr qoyulmyacağı təqdirdə 2015-ci ildə «qara qızıl» hasilatı kəskin şəkildə azala bilər.

Onun sözlərinə görə, indi gündə 3,7 milyon barrel hasil olunur, bu hasilat 2,7 milyon barrelə düşəcək: «Əgər enerji  qurumlarına 150 milyon dollar həcmində sərmayə qoyularsa, onda gündəlik hasilat 4,7 milyon barrelə qalxar. Eyni zamanda gündəlik təbii qaz hasilatı da 600 min kub metrdən (metr-i mükəəb) 14 milyard 600 milyon kub metrədək artar».

Ölkənin sərmayə planına uyğun olaraq, «mavi qaz» hasilatına 70 milyard dollar, neftə   34 milyard, bu sahələrin modernləşdirilməsi və emal sənayesinin genişləndirilib, inkişaf etdirilməsi üçün 32 milyard dollar yatrım lazımdır.

Nazir müavini demişdi ki, bu vəsaitin (büdcə) əsası 60 milyard dolları xarici sərmyəçiləri, 50 milyardı İranın Neft Nazirdliyinin, 40 milyarda yaxını isə ölkə banklarının payına güşür.

Ancaq indiki şəraitdə İran iqtisadiyyatına xarici şirkətlər yatırm qoyulmasının çox risqli olduğunu başa düşür. Odur ki, İran iqtisadiyyatı bu sərmayə olmadan çətin inkişaf edib, düşdüyü ağır durumdan qurtulsun.

«İRİB nyus»un məlumatına əsasən, İranın iqtisadiyyat və maliyyə naziri Seyid Şəmsəddin Hüseyninin sözlərinə görə, ölkə iqtisadiyyatında 8 faizlik qalxınmanı əldə etmək üçün hər il 240 milyard dollarlıq sərmayəyə (240 trilyon tümən) ehtiyac var.

Nazir bildirmişdi ki, ötən il İran iqtisadiyyatına 150 milyard dollar sərmayə qoyulub. Onun sözlərinə görə, ölkənin inkişafı 5-ci beşillik proqramında  iqtisadiyyatın 8 faiz həcmində yüksəlməsinə, işsizliyin və infliyasiyanın 7 faizə endirilməsinə nail olmaq nəzərdə tutulub.

Nazirin dediklərindən belə başa düşülür ki, subsidiyalıran (subsid) ləğvi ölkə iqtisadiyyatının inkişafına elə ciddi təsir etməyib. Hakimiyyət bu yolla qısa müddətli uğura nail olub. 

Çünki dövlət rəsmiləri çıxışlarında subsidiyalırın ləğvinin iqtisadiyyatın inkişafına güclü təkan verəcəyini bəyan edirdilər.

Ölkə prezdenti Mahmud Əhmdinejad avqustun (August) əvvəlində mövcud vəziyyətdən qurutulmağın yeganə yolunu neft sənayesinin «milliləşdirilməsində» görür:«Bizm əsas vəzifəmiz və tapşırığımız İranın neft sənayesinin milliləşdirilməsini başa çatdırmaqdır.60 ildən sonra bu sahə elə milliləşdirilib ki, gəlirin 3-də ikisi yenə qərb şirkətlərinin cibinə axır. Belə şərait İran üçün qəbuledilməzdir və dəyişdirilməlidir».

İslam Respublikasının neft sənayesi naziri vəzifəsinə İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasından (Sepah) general Rüstəm Qasiminin təyin edilməsi bunu təsdiqləyən amillərdəndir.

Nazir təsdiq olandan sonra R.Qasimi keçirdiyi ilk mətbuat konfransında demişdi ki, İranın sərhəd bölgələrindəki neft-qaz yataqlarında (onların bir hissəsi qonşu dövlətlərin ərazisindədir) yeni axtarışlar üçün əlavə 40 milyard dollar sərmayə tələb olunur.

Söhbət körfəzdəki «Cənubi- Pars» neft-qaz yatağından gedir. O, ərazidə çalışan Qətər İslam Respublikasının qabaqlayaraq, artıq təbii qaz hasilatına başlayıb. İran yatağı isə sərmayə ucbatından demək olar ki, fəaliyyətsiz qalıb. Bu məsələ bir neçə ildir ölkənin çeşidli qurumlarında, eləcə də parlamentdə belə müzakirə olunub.

Nazir əlavə etmişdi : «Bu layihələrin gerçəkləşdirilməsi üçün bizim xarici podratçılara (peymankar) ehtiyacımızı yoxdur. Bu sahəyə uyğun olan öz mütəxəssislərimiz var».

Tehran yeni neft-qaz layihələrini gerçəkləşdirmək üçün maliyyə problemini yerli bankların, eləcə də qiymətli kağızların yerli və  beynəlxalq kredit (vam) bazarında yerləşdirilməsi hesabına həll etmək niyyətindədir. Bundan başqa bir sıra enerji layihələrinə hökumətin də pulla dəstək verəcəyi planlaşdırılıb.

Yeni nazirin qənatəincə, xarici neft şirkətlərini «İnqilab keşikçiləri qvardiyasının nəzarəti altında olan İranın holdinqləri (qvardiyanın «Hatəm-ül-Ənbiya şirəkti»-S.S.) əvəzləyə bilər».

Ancaq baş verənlərin heç də İran rəsmilərinin istək və planlarına uyğun inkişaf etmədiyi görünməkdədir. Liviyada (Libidə) Qəddafi rejiminin yıxılması nəzərləri yenə də Tehran hakimiyyətinin üzərinə yönəldəcək…

Sədrəddin Soltan