GünAz TV: Deyəsən, Belorus hakimiyyəti də dünyada baş verənlərdən və beynəlxalq sanksiyalardan (təhrimlərdən) nəticə çıxarmaca başlayıb.

Xatırladaq ki, ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) ticarət münasibətini məhdudlaşdıran federal qanunua əsasən (International Emergency Economic Powers Act (IEEPA)) 2006-cı ildən demokratik institutları dağıtdığı üçün  Belorus sanksiya (təhrim) tətbiq edib. Bundan başqa Avropa Birliyidə oxşar addım atıb. Bu qanun vasitəsi ilə Amerika prezidenti ölkəsinə təhlükəli dövlətlərlə ticarət əlaqələrini tənzimləyir.

«Qazeta.ru»-nun məlumatına əsasən, Belorusun «Belorusneft» dövlət şirkəti İranda neft hasilatını dayandırıb.

Buna səbəb kimi İranın neft şirkəti ilə Belorusunku arasında fikir ayrılığı göstərilir. Məlumatda o da bildirilib ki, «Belorusneft» hələ cari il iyunundan (June) faktiki (gərçək) olaraq, işini dayandırıb. Bununla belə müqavilə rəsmi olaraq, pozulmayıb.

İranın «Petroleum Engineering and Development Co»-nin direktoru Naci Saduni baş vernləri təsdiqləyərək, bildirib ki, Beloru şirkəti anlaşmanın şərtlərini yerinə yetirmirmiş. Müqaviloəyə əsasən, bu müəssisə sutkada (24 saat) 3,5 min barreldən (boşka) artıq neft hasil etməli imiş,ancaq «Belorusneft»in göstəricisi indiyəcən 2,8 min barreli aşmayıb.

Xatırladaq ki, bu ilin fevralında  (February) ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları)  Belorusun «Belorusneft» şirkətinə BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) atom-nüvə proqramına görə,  İrana tətbiq etdiyi bəlli yasaqlarını pozaraq,  İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) ilə müqavilə imzaladığı üçün sanksiya (təhrim) tətbiq edib.

Dövlət Departamentinin (xarici işlər nazirliyi) nümayəndəsi Mark Toner bildirmişdi ki, bunun üçün təmsil etdiyi qurumun hər cür əsası var. Belə ki, «Belorusneft» 2007-ci ildə İranın neft şirkəti ilə «Cofeir» neft yatağının işqlənməsi üzrə 500 milyon dollarlıq sövdələşmə imzalamışdı..

Onda ölkə Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Andrey Savinıx məsələyə münasibət bildirərək, demişdi : «Birtərəfli sanksiya məhsuldar olmadığından ikitərəfli münasibətlərə zərbə vuracaq».

Sanksiyaya əsasən, ABŞ bazarında «Belorusneft»in fəaliyyət göstərmək imkanı məhdudlaşdırılır, kredit (vam) üçün «İdxal-ixracat» bankına şirkətin müraciət etməsi qadağan olunub, 12 ay ərzində ABŞ ərazisindəki kommersiya (ticari) banklarından 10 milyon dollar həcmində krdedit ala bilər, eləcə də şirkət Amerika hakimiyyəti ilə müqavilə iraçısı sifətində iştirak edə bilməz və s.

Ötən ilin payızında İranın informasiya vasitələri İslam Respublikasının 4 komleks «S-300» raket-zenit qurğusu olduğu barədə xəbər yaymışdı. 

Belarus rəsmiləri bu xəbəri təkzib etsə də, beynəlxalq ictimaiyyətdə xəbərlə bağlı şübhələr qalmaqdadır. Mütəxəssislər  bildirmişdi ki, Belorus hərbi sahədə Yaxın Şərq dövlətləri ilə uzun illərdir əməkdaşlıq edir. Elə keçən ilin aprelində müdafiə sahəsində Suriya-Belorus birgə komissiyasının iclası ABŞ-da da rahatsızlıq yaratmışdı.

Bunun qarşısını almaq məqsədi ilə  Amerika Konqresi «Belorusun silah tədarükünün qeydiyyatı haqda» xüsusi qanun qəbul edib.

Amerikalıların qənaətincə, Belorus raket, minaatan, tankəleyhinə silahları və minaları Fələstindəki radikal qruplaşmalara və İran və Suriya kimi ABŞ-ın «terrorçuluğun himayədarı» adlandırdığı dövlətlərə ötürür. Bundan başşqa Vaşinqton ötən il rəsmi Minski Sudana «Mi-24» vertolyotları (helikopterləri), artileriya (topxana) sistemi və zirehli texnika, Şimali Koreyaya tank, İrana isə hərbi təyyarələr və avia (hava) mühərriklər satmaqda suçlamışdı.

İran-Belarus münasibətinin genişləndirilməsi məqsədi ilə tərəflər arasında qarşlıqlı rəsmi səfərlər də gerçəkləşdirilir. Ötən ilin oktyabrında Aleksandr Lukaşenko prezident Mahmud Əhəmdinijatın dəvəti ilə Tehrana rəsmi səfər edib. Səfər zamanı yeni neft yatağının araşdırılmağa başlamasına həsr olunmuş təntənəli açılışı da olub.

Hələ ötən ilin sonlarında İran hakimiyyətinin nəzarəti altında olan maliyyə, sığorta, sərmayə, faydalı qazıntıların hasilatı və sənayesi sahələri ilə əməkdaşlıq edən şirkətlərə ABŞ yasaq tətbiq etmişdi. ABŞ-ın Maliyyə Nazirliyi vətəndaşlarına İranın belə müəssisələri ilə sövdələşmələrdən imtina etməyə məsələhət görmüşdü.

Onların sırasında Belorusda fəaliyyət göstərən «Onerbank» maliyyə qurumu da var idi. Amerikanın Maliyyə Nazirliyi əminliklə bildirmişdi ki, həmin maliyyə müəssisəsinə İranın bank qurumları nəzarət edir.

Bir müddət öncə ABŞ Belorusun «Belneftexim» konserninə (şirkətinə) sanksiya tətbiq edib.

Beliliklə,ehtimal etmək olar ki,  Suriyadakı durum Belorusu İranla ehtiyatlı olmağa sövq edib. Bu səbəbdən də rəsmi Minsk Tehranla yolları yavaş-yavaş ayırmağa üstünlük verməyə başlayıb.

Sədrəddin Soltan