GünAz TV mətbuat mərkəzi Politoloq (siyasi şərhçi) Elman Nəsirlinin SəsTV-yə verdiyi müsahibəni olduğu kimi təqdim edir:

- Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının hərbi quruma çevrilməsi üçün Rusiyanın səylərini Qərb ölkələrinə, xüsusilə də NATO-ya alternativ qurum kimi qiymətləndirmək olarmı?

- 4 Mərkəzi Asiya dövləti ilə yanaşı Rusiya, Belarus və Ermənistanı özündə birləşdirən Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı 1992-ci ildə Daşkənddə yaranıb. Bu təşkilat növbəti hərbi blok olmaq iddiası ilə yaranmışdı. NATO-nun alternativi kimi formalaşmaq niyyətində olduğu kimi, dünyada da tarazlığın formalaşmasında iddialı idi. Lakin hadisələrin sonrakı gedişatı göstərdi ki, bu təşkilat bir amorf (qeyri şəffaf, formasız) təşkilatdır. Bu təşkilat heç bir real güc imkanlarına malik deyil. Yaranışından uzun müddət keçməsinə baxmayaraq 2009-cu ildə bu təşkilatda kollektiv çevik reaksiya (əksüləməl) qüvvələri yardılması haqqında qərar qəbul edildi, lakin hələ də onun ratifikasiyasında (təsdiqlənməsində, onaylanmasında) problemlər mövcuddur. Hazırda bu təşkilatın ildə bir dəfə dekabr ayında rəsmi sammiti (zirvə görüş) keçirilir. Ümumi götürdükdə isə bu təşkilatın ciddi hərbi təşkilat olmamasını şərtləndirən əsas amillərdən biri odur ki, adətən bu iddiada olan təşkilatların daxilində və üzvləri arasında müharibə olmur. Belə bir imkan yaranarsa, onun qarşısı dərhal alınır. Lakin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı üzvü olan Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını 20 ildən çoxdur ki, işğal altında saxlayır. Buna isə bu təşkilatın heç bir reaksiyası olmayıb. Bu səbəbdən də Azərbaycan dövləti bütövlükdə MDB–nin (Müstəqil Dövlətlər Birliyi) üzvü olsa da o, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında iştirak etmir, bunun da əsas səbəbi bu təşkilatda Ermənistanın mövcudluğudur.

- Bu qurumda Ermənistan və Rusiya təmsil olunur. Eyni zamanda Rusiya Ermənistan və Azərbaycan arasındakı münaqişənin həllində  vasitəçi rolunu oynayan ATƏT–in (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) Minsk qrupunun həmsədr ölkələrindən biridir. Bu hal münaqişənin həllinə öz mənfi təsirini göstərə bilərmi?

- Belə bir deyim var: "Rusiya problemləri həll etmir, amma Rusiyasız da problemlər həllini tapa bilmir”. Bu paradoks olsa da bir həqiqətdir. Çünki ərazi baxımından dünyada Rusiya kimi ikinci böyük bir dövlət yoxdur və eyni zamanda da bizə qonşu olan bir dövlətdir. Belə olan təqdirdə şübhəsiz ki, Rusiyanın müdaxiləsi olmadan Qarabağ probleminin həlli qərarına gəlmək və Rusiyanı bu prosesdən (sürəcdən) kənarda qoymaq nəticədə yenə də problemin həlli demək deyil. Əsas məqsəd ondan ibarətdir ki, Rusiya vasitəçi rolunu oynayırsa, o gərək bu statusdan (vəziyyətdən) çıxış edərək məhz neytral (tərəfsiz) mövqedə dayansın. Eyni zamanda münaqişə tərəfləri arasında balansı (təadul, dəngə) qoruyub saxlasın və neytrallıq nümayiş etdirsin. Əslində biz Rusiyanın Ermənistana 1997–ci ildə 1 milyard dollar həcmində silah-sursat (mühümmat) verməsi və bu prosesin sonralar da davam etməsinin şahidi olduq. Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, Rusiya Ermənistan regionunda (bölgəsində)  öz nüfüzünü saxlamaq üçün forpost kimi ondan istifadə etmək niyyətindədir və bu çox gözəl şəkildə həyata keçirir. Nəticə etibarı ilə bu Qarabağ probleminin tənzimlənməsi istiqamətinə mənfi təsir göstərir. Bu da Azərbaycan ictimaiyyətində haqlı narazılığa səbəb olur. Əgər bir dövlət Ermənistanı həm iqtisadi, həm siyasi, xüsusilə də hərbi baxımdan bu şəkildə dəstəkləyirsə, onun vasitəçilik missiyasının (görəvinin) ədəalətli olacağına nə dərəcədə inanmaq olar. Ona görə də xalq arasında inamsızlıq elementləri əmələ gəlir. Mənim fikirimcə, alternativ ola biləcək mərkəzlər Avropa İttifaqı, ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) və digər NATO dövlətləri ya Rusiyaya təsir edib onun mövqeyini dəyişmək iqtidarında deyillər, ya da onlar Rusiya ilə daha ciddi problemlərin həllində maraqlı olduqları üçün bizim problemi prioritet (öncəlik, oləviyyət) problemlər sırasında daha aşağı yerdə görürlər. Nəticə etibarı ilə də münaqişənin həlli prosesi problem olaraq qalır.

 - İranın hərbi dairələrinin Azərbaycanla bağlı erməni mövqeyinə uyğun bəyanatla çıxış etməsi, qonşu islam dövlətlinin iç dünyasının Azərbaycana qarşı düşmənçilik mövqeyi üzərində köklənməsinin səbəbi nədir?

- İranın Azərbaycanla bağlı bu mövqeyini mən heç cür başa düşə bilmirəm. Onlar özlərinin doktrinal prinsiplərinin (əsl, ilkə) əleyhinə çıxırlar. 1979–cu ildən sonra İranın xarici siyasətində bir “xomeynizm” deyilən kurs (siyasi xətt) həyata keçirilirdi. “Xomeynizmin” mahiyyəti nədir? "Xomeynizm"ə görə “müsəlmanın müsəlmandan yaxın dostu yoxdur”. Bu günləri ölkə prezidenti Əhmədinejad özünü məhz ən yaxın “xomeynist” kimi təqdim edir. Hətta bir çox hallarda o Xomeynidən belə irəlidə gedən bəyanatlar verir. Əgər o doğrudan da Xomeyninin varisidirsə, onun irsini, onun siyasətini davam etdirirsə, qeyd etdiyim kimi onun prinsipinə görə “ Müsəlmandan müsəlmana yaxın dost yoxdur”. Belə olan təqdirdə müsəlman olan Azərbaycan dövlətinə onun münasibəti, tutduğu mövqe heç cür anlaşılan deyil və bir çox hallarda onun mövqeyi daha çox Ermənistana doğru əyilir, eyni zamanda onun müdafiəsinə yönəlir. Mən belə hesab edirəm ki, İran siyasətinin əsas motivi (əngizəsi) ondan ibarətdir ki, İran regionda və qonşuluqda güclü Azərbaycan dövlətinin olmağını istəmir. İstəməməyinin səbəbi odur ki, 32 illik rejimin hakimiyyət olduğu dövrdə artıq özünün elə bir mərhələsinə gəlib çatıb ki, xalq, xüsusilə gənclər əvvəlki kimi yaşamaq istəmir. İnsanlar artıq azadlığa doğru can atır və modern dünyanın tərkib hissəsi olmaq istəyirlər. Belə olan təqdirdə Azərbaycanda məhz inkişaf bu istiqamətdə gedir və ildən-ilə güclənir, modelləşir, texnoloji baxımdan xeyli inkişaf edərək Qərb standartlarına yaxınlaşır. Buna görə də Azərbaycan modeli İran üçün heç şübhəsiz, cəlbedici və maraqlıdır. İranda 30 milyondan çox azərbaycanlı yaşayır. Onun məqsədi odur ki, orda yaşayan azərbaycanlıların İranın yeritdiyi siyasəti qəbul edib onun rejmi ilə yaşamağa məcbur olsunlar. Hər mənada geridə qalmış azərbaycanlılar öz bacı və qardaşalarının qonşuluqda necə inkişaf etdiklərinin şahidi olmasınlar. Bu inkişafı gördükdən sonra təbii ki, onlarda birləşmək həvəsi, bir yerdə olmaq həvəsi daha da güclənir. Ona görə də İran dövlətində belə bir qorxu hissi var ki, nə vaxtsa süni (məsnui) şəkildə ikiyə parçalanmış Azərbaycanın birləşməsi mümkündür. İran bunu dərk edir və hər vəchlə çalışır ki, qonşu Azərbaycan inkişaf modeli olmasın. Bu gün Azərbaycan elə bir inkişaf modeli tutub ki, artıq regionda liderə çevirib və texnoloji baxımdan xeyli inkişaf edib. Azərbaycan ərazi baxımından kiçik olsa da artıq böyük siyasətin oyunçusudur. Bu nöqteyi-nəzərdən də qonşu Azərbaycanda bu tendensiyanı (girayiş, vəziyyət) narahatlıqla izləyən İran rəsmləri və siyasi hakimiyyət dairələri bunu qısqanclıqla qarşıladıqları üçün belə bir aqressiv (saldırqan, mühacim) bəyanatlarla çıxış edirlər. Minare Haciyeva