GünAz TV: 2009-cu ildən başlayan 9 görüşdə Rusiyanın vasitəçi qismində ciddi nəticələr əldə edə bilməməsi yeni şərait yaradır.

Bilindiyiz kimi, Rusiya Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin növbəti görüşünün təşkilini planlaşdırır (tərhini tökür). Rusiya Prezident Administrasiyasındakı (nəhade riyasəte cümhuri) mənbəyə istinadən yayılan məlumatda bildirilir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına dair danışıqlar prosesində (sürəcində) yaranmış sükut tezliklə pozula bilər. Belə ki, qeyd edildyi kimi, Soçidə Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyevin vasitəçiliyilə növbəti görüşün təşkilinə hazırlıq aparılır. Mənbənin məlumatına görə, tərəflər razılaşma imzalamağa təminat versə, Obama ilə Sarkozinin də danışıqlara qatılacağı istina deyil.

Rusiya mətbuatı bununla bağlı yazır: "Hər şey tərəflərə təqdim olunmuş baza prinsiplərini (əsas əsllərini, təməl ilkələrini) razılaşdırmağa yönəlib. Rusiya prezidenti nəticəsiz başa çatan Kazan görüşündən az sonra tərəflərə yeni təkliflər təqdim edib. Hazırda Kreml tərəflərin cavabını saf-çürük edir. Amma hələlik heç bir şərh vermir. Ehtimal olunur ki, tərəflərdən biri yeni təklifi qəbul etməyib". Ekspertlər (karşünaslar) təklifi qəbul etməyən tərəfin Ermənistan olduğunu istisna etmir. Gözlənir ki, prezidentlərin görüşü bu ilin sentyabrına kimi baş tutsun.

   İndi belə hesab olunur ki, yaranmış vəziyyətdə Soçi danışıqları da nəticəsiz başa çatarsa, Qarabağ münaqişəsinin hərbi müstəvidə həlli qaçılmaz olacaq. Bu arada Rusiyanın "Moskva tayms" nəşri rəsmi Bakının müharibəyə başlamaqda israrlı olduğunu yazır: "Prezident İlham Əliyev açıq bəyan edir ki, Dağlıq Qarabağın müstəqilliyi müzakirə mövzusu deyil. Amma Ermənistan bunun əksini deyir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, sülh danışıqları əslində sakit şəraitdə keçmir. İrəvan "Madrid prinsipləri"ni, demək olar ki, qəbul etmir, amma vasitəçilər masanın üzərində məhz "Madrid prinsipləri"nin olduğunu və müzakirələrin bu sənəd əsasında aparıldığını iddia edir. Amma reallıq başqadır. Rəsmi Bakı Ermənistanın yenilənmiş "Madrid prinsipləri"ni pozmasını qabartmaqla müharibəyə başlamaq istəyinə haqq qazandıra bilər. Azərbaycan iqtisadi cəhətdən inkişaf edir və bu, ölkənin hərbi büdcəsini artırmağa da imkan verir. Qısası, rəsmi Bakının müharibəyə hazırlığı üçün heç bir maneə yoxdur. Amma Ermənistanda vəziyyət bir qədər fərqlidir".

   Moskvanın münaqişə ilə bağlı indiyə qədər nəticə əldə etməməsi isə ABŞ-ı (Amerika Birləşmiş Ştatları) fəallaşdırmağa başlayır. Rusiya prezidentinin vasitəçiliyilə 2009-cu ilin payızından başlanmış 9 yüksək səviyyəli görüşün iflası əslində Moskvanın Qafqazdakı münaqişələrdə arbitr (davər, hakim) rolunda çıxış etməsində ciddi şübhələr yaradır. Eləcə də, deyilən bütün gözəl sözlərə və nikbin notlara rəğmən, Rusiyanın himayəsi altında keçirilən dalbadal üç görüşün - Sankt-Peterburq, Soçi, Kazan görüşlərinin iflası indi ABŞ üçün əlverişli situasiya (moqeiyyət) yaradır.

   Bu arada, ABŞ ATƏT-i (Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı) Cənubi Qafqazda dondurulmuş münaqişələrin həllində aparıcı rol oynamaqda davam etməyə çağırıb. Bu çağırış Konqresin Helsinki Komissiyasında (komisiyonunda) keçirilən dinləmələrdə səslənib. Birləşmiş Ştatların dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Filip Qordon bildirib ki, dondurulmuş münaqişələrin nizamlanması Vaşinqtonun ATƏT regionundakı (bölgəsindəki) prioritetlərindən (öncəliklərdən) biridir. Onun sözlərinə görə, ATƏT regionunda dondurulmuş münaqişələrlə bağlı ABŞ və Rusiya arasında narazılıqlar olub. Dinləmələr zamanı ATƏT regionunda ağrılı məsələlərdən biri kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də qeyd olunub və bu münaqişə ilə bağlı hələ də qurbanların olmasından narahatlıq ifadə olunub.

ABŞ müdafiə nazirinin beynəlxalq məsələlər üzrə köməkçisi Aleksandr Verşbou bildirib ki, Azərbaycan və Ermənistan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tənzimilənməsi prosesində "geriyə addım" atıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin Kazan görüşündə münaqişənin həllilə bağlı aparılan danışıqlar uğurla nəticələnməyib və "cəbhənin təmas xəttində gərginlik artır". Verşbou deyib ki, Ermənistan və Azərbaycan əvvəlki kimi baza prinsiplərini razılaşdırmağa hazır deyil: "Biz konstruktiv (yararlı) olmayan təhlükəli pat (çıxmaz, bonbəst) situasiyasında qalmaqda davam edirik".

Ekspertlərə görə, bu fikirlərlə Verşbou demək istəyir ki, ABŞ-sız danışıqlar prosesində müsbət nəticələr olmayacaq. Qeyd edək ki, belə bir vaxtda ABŞ dövlət katibinin keçmiş müavini Con Bolton "Rosbalt" agentliyinə (ajansına) müsahibəsində Obamanı ciddi tənqid edərək, Rusiyanın postsovet (keçmiş Şurəvi) ölkələrində hegemonluğuna imkan yaratmaqda ittiham edib: "Putin və Medvedyevin son qərarlarına baxsaq görərik ki, bu qərarlar Rusiyanın postsovet məkanında hegemonluğunun artırılmasına yönəlib. Onlar Obamanın zəifliyindən və qətiyyətsizliyindən istifadə edərək daha artıq təcavüzkarlıq nümayiş etdirir". Bolton bir müddət əvvəl də açıqlamasında Azərbaycana dəstək verilməsinin vacibliyini vurğulamışdı. Bütün bunlar ABŞ-ın Qarabağ münaqişəsilə daha yaxından maraqlanacağını istisna etmir. Tahir TAĞIYEV / Bakı xəbər