GünAz TV mətbuat mərkəzinin növbəti müsahibi, Türkiyə Liberal Demokrat Partiyasının sədri, siyasi şərhçi Cem Tokerdir.

- Sizcə, Qarabağ münaqişəsinin həllinin belə uzanması və proseslərin (sürəcin) çətin dalana dirənməsinin əsas səbəbini nə də görürsünüz?

- Hazırkı vəziyyətin belə davam etməsi və proseslərin (sürəcin) müsbət sonluqla nəticələnməməsində Moskva maraqlı deyil. Çünki Rusiyada bəzi siyasətçilər elə zənn edirlər ki, münaqişə həll olunduqdan sonra, onların Ermənistan üzərindən təsir imkanları zəifləyəcək. Bununla onlar İrəvan üzərindən təsir imkanlarını itirmək istəmirlər. Münaqişənin uzanmasına təsir edən əsas amillərdən biri də, budur.

Eyni zamanda Ermənistanın Türkiyə ilə münasibətlərinin donmuş vəziyyətdə saxlanılması və ölkənin ağır sosial-iqtisadi duruma düşməsinə baxmayaraq, ölkədə bəzi siyasətçilərin münaqişənin həllini sülh yoluyla nizama düşməsi ilə bağlı fikirləri daxildə öz dəstəyini qazanmır. Ancaq bir amili unutmamalıdırlar ki, münaqişə həll olunsa, bölgədə böyük iqtisadi-siyasi sıcrayışlar  baş verə bilər. Bu isə Ermənistan və Rusiya üçün böyük dividentlər (qazanc) deməkdir.

- Bəzi analitiklər (siyasi şərhçilər) belə hesab edirlər ki, erməni cəmiyyətinin liberallaşması,demokratiyanın bərqərar olması münaqişənin həllində açar rolunu oynaya bilər. Siz bu haqda nə deyə bilərsiniz?

- Xarici siyasətin əsas amili təmsil etdiyin xalqın maraqlarını təmin etməkdir. Bu məsələdə siyasi ideologiyalar arxa plana keçir. Xarici siyasət liberallıq, mühafizəkarlıq, sosial-demokratiya və s. siyasi cərəyanlarla müəyyən edilmir. Ancaq liberal idarəetmələr isə, iqtisadi əlaqələrdə önəm verilir. İqtisadi əlaqələri güclü olan qonşular sərhəd problemlərini yaşamazlar. Problem olsa belə, bunu silah gücü ilə həll etməzlər. Təəssüf ki, Ermənistan malik olduğu potensialı (gücünü) düzgün dəyərləndirə bilmədi. Daha doğrusu desək, sərt siyasət yürütməklə güclü iqtisadi dayaqlara malik dövlət olma şansını əldən verdi. Ermənistan faktiki (gərçək) olaraq münaqişədən heç nə qazanmadı. Amma bunun nəticəsini isə erməni siyasətçiləri yox, erməni xalqı ödəməkdədir.

- Türkiyənin münaqişənin həllində müsbət rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

- Problemin həllinə Türkiyənin o qədər də təsir edəcəyini inanmıram. Türkiyə baş naziri Ermənistanla sərhəd məsələsində Qarabağ şərtini irəli sürməsi onu proseslərdən bir qədər də kənar qoydu. Bu gün münaqişənin həllində Türkiyə tərəf kimi görünür və dünyada belə qəbul edirlər. Əsas nəzarət isə, Minsk Qrupu üzərindədir. Türkiyə isə seyrçi mövqeyindədir.

- Bəs münaqişənin həlli istiqamətində Avropa və Amerika yetərincə səylərini ortaya qoyurlarmı?

- Xeyr. Avropa və Amerika bu məsələdə o qədər də güclərini ortaya qoymurlar. Əslində, onlar Rusiya məsələsinə görə, yaxın dura bilmirlər. Rusiya buna imkan vermir. Həm də Avropa və Amerika münaqişəyə Rusiyanin yaratdığı problem olaraq görürlər və istəyirlər ki, münaqişəyə Rusiya son qoysun. Bu gün Rusiya amili münaqişənin həllində əsas amildir.

Avropa və Amerikanı maraqlandıran əsas amil bölgənin təhlükəsizliyi və sabit enerjinin (neft-qaz) xaricə ixrac edilməsidir. Onlar Qarabağ məsələsinin həllinə Şimali Kipr Türk Respublikasının (Cümhuriyyətinin) problemi kimi yanaşırlar. Xüsusilə, “münasibətlər gərginləşməsin və süründürməçilik danışıqları davam etsin” siyasətini dəstəkləyirlər.

Söhbətləşdi: Elnur Eltürk