GünAz TV: İranın Hindistana neft ixracı ilə bağlı məsələ Tehranın gündəliyindədir.

Ötən gün İslam Respublikasının (Cümhuriyyətinin)  neft naziri əvəzi Əliabadi bildirib ki, ölkəsinin ənənəvi və köhnə tərəfdaşlarından olduğundan Hindistana  neft ixarcını davam etdirəcklər.

«Biz hesab edir ki, hindistanlılar yaxın bir –iki aya yaranmış problemləri, özəlliklə neftin pulunun ödənilməsi məsələsini həll edəcək»-deyə, o , söyləyib.

«Press trast of İndia»-nın məlumatına əsasən, Hindistan tədarük edilmiş xam neftin pulun ödməyəcəyi halda İslam Respublikası (Cümhuriyyəti) bu ölkəyə «qara qızıl» verilməsini dayandıracaq.

Bu haqda İranın Neft Şirkəti Hindistanın ən iri «Mangalore Refinery and Petrochemicals Ltd  Essar Oil» neft şirkətinə mümkün sanksiya (təhrim) tətbiqi ilə bağlı göndərdiyi məktubda bildirib ki, borcun ödənilməsinin sonuncu müddəti 2011-ci ilin avqustdur.

Çindən sonra İrandan ən çox neft alan ölkə Hindistandır. İslam Respublikasının «qara qızıl» ixarcatının 20 faizi bu ölkənin payına düşür. Bu isə Hindistan ın neftə olan ehtiyacının 12 faizini ödəyir. Bütövlükdə isə Hindistan neftə olan tələbatının 80 faizini idxal edir.

Agentliyin məlumatına əsasən, Dehli Tehrana aldığı nefti ölkəsinin rəsmi valyutası (dövüzü, ərzi), rupii ilə ödəməyi təklif edir. İranı isə hələik bu təklifi qəbul etməyib.

Çin, Cənubi Koreya öz növbəsində İranla milli pulları ilə alver edir, bunun qaşılığında İslam Respublikası həmin dövlətlərdən avtomobil, texnika və başqa avadanlıq alır.

İran neftini ən çox istehlak edən dövlətlərdən biri də Hindistandır. Ötən il İran bu ölkəyə 12 milyard dollarlıq neft ixrac edib. Hindsitan isə İslam Respublikasına 2 milyard dollarlıq neftin pulunu borcludur.

Atom –nüvə proqramı ilə bağlı İrana tətbiq olunan sanksiyalar bu problemin yaranmasına səbəb olub. Tehran hakimiyyəti neftin əvvəliki qiymətlə ödənilməsindən imtina edib. Hazırda hindistanlılar İran neftinin kreditlə alır. Hindistanın «Ehtiyat Bankı» hələlik alternativ kredit mexanizmini işləməyib.

Bundan başqa Tehran hakimiyyəti Hindistan kimi alıcını da itirməkdən ehtiyatlanır. Çünki bu ölkə dünya İran neftinin dövlətlər sırasında ikinci yerdədir.

İran rejiminin bununla bağlı alternativi olmasa da Hindistanın var. Səudiyyə Ərəbistanı artıq onlara yeni təkliflə çıxıb. Səudilər Hindistana gündəlik neft tədarükünü 2,6 milyon barrelədək artırmağa hazır olduqlarını bildirib.

Qeyd edək ki, ötən il iki ölkə arasında oxşar məsələyə dair böhran yaranmışdı. Onda Hindistan İran neftinin qızıla almaq niyyətində idi.  Hindistan Mərkəzi Bankı İrandan idxal olunan neft üçün pul köçürməyəcəyi haqda xəbərlər də yayılmışdı.

Halbuki atom-nüvə proqramı ilə bağlı Tehran hakmimiyyətinə tətbiq edilən BMT-nin (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının) sanksiyasında İrandan xam neftinin alınmasına yasaq yoxdur.

Bankın məsələyə dair bəyanatında bildirilmişdi ki, İrandan idxal olunan neftin pulu klerinq (dövlətlər arasında nəğd pulsuz haqq-hesab) birliyindən, o cümlədən Hindistan,Banqladeş, Maldiv, İran, Birma, Butan, Nepal və Şri-Lankın mərkəzi banklarından kənar ödənilməlidir.

Hindistan 2009—2010-cu illər arası gündə İrandan 426 min barrel (boşka) neft idxal edib. Bu idxalatın həcminin azalacağı da gözlənilir. Çünki Hindistanın İslam Respublikasından neft alan aparıcı şirkəti- «Reliance Industry» şirkəti İranla bu yöndə olan müqaviləni uzatmayıb.

Cari ilin martında Hindistanın maliyyə naziri Namo Narain Mina parlamentin məsələ ilə bağlı sorğusunu belə cavablandırmışdı :«Hazırda cari və gələcək ödəmələrlə bağlı uyğun mexanizm axtarılması istiqamətində yollar aranır».

Bir neçə ay öncə Mina bəyan etmişdi ki, İrandan neft alınmasına dair hesablaşmaq üçün uzunmüddətli qərar qəbul edilib.

Hindistan Amerikanın bölgədəki müttəfiqlərindən sayılır. Bundan başqa Tehran hakimiyyəti hindistanlı iş adamlarının şirnikləndirirdi də. Məsələn , Hindistanın «Mangalore Refinery& PetroChemicals» neft emalı şirkətinin direktoru U.K.Basu bildirmişdi ki, cari il fevralın birinci həftəsində  bankla bağlı yaranmış  problemin həlli gözlənilir. İslam Respublikasının bu müştərisi İrandan neft alan ən iri Hindistan şirkətlərindəndir.Onlar sutkada 150 min barrel neft alır. Ancaq həmin vaxtdan 4 aya yaxın ötməsinə baxmayaraq, problem çözülməyib.

Şirkətlə bağlanmış mövcud müqavilə  2010-cu ilin aprelindən 2011-ci ilin martına qədər olan dövrü əhatə edirdi.

«Hidustan Petroleum» direktorlar şurasının sədri Roy Çuxuduri ehtimal edib ki, onlar üçün İrandan neft idxalında problem olmayacaq : «Fikrimcə, tezliklə mövcud problem həll ediləcək. Onusuz da biz İran neftinin pulunu 90 günlük möhlətlə ödəyirik».

Göründüyü kimi Tehran həm Hindistan kimi bazarı itirmək istəmir, həm də maliyyə vəziyyət ağır olduğudan ona çox ciddi ehtiyac duyur.Rəqib və müəyyən mənada «düşmən» saydığı Səudiyyə Ərəbistanı isə onun müştərisini əlindən almağa hazır görünür. Tehranın  Hindistanı itirməsi təcrübəsi özünü «doğrultsa», o zaman rəsmi Ər-Riyad perspektivdə (çeşməndaz) İranı Çindən də çıxara bilər. Bu baxımdan Dehliyə neft satışının dayandırılması hədəsi, Hindistandan çox İslam Respublikası üçün təhlükəlidir. Odur ki, yaxın zamanlarda Tehranın öz iddiasından imtina edəcəyi ehtimalı da az deyil.

Sədrəddin Soltan