GünAz TV: İran hakimiyyəti idialı və hikkəli atom-nüvə proqramı ilə ölkə əhalisini çörəklə imtahana çəkir.

«Kazax zerno»-un məlumatına əsasən, dünyanın ən iri dəzin nəqiliyyat şirkəti “Maersk line” İslam Respublikasının (Cümhuriyyəti) bir neçə limanından taxıl məhsullarını daşımağı  dayandırdığını bildirib. Şirkətin yaydığı bəyanata o da vurğulanıb ki, bu sayaq məhsullar ABŞ-ın (Amerika Birləşmiş Ştatları)İrana qarşı yeni sanksiyalar (təhrimlər) siyahısına düşüb. “Maersk line” xarici ticarətlə əlaqədar İrana qarşı qoyulan sanksiyalar və beynəlxalq nəzarət sisteminə uyğun əməkdaşlıq emək haqda öhdəlik götürüb.

Bundan sonra şirkət İslam Respublikasının “Bəndər Abbas”, “Bəndər Xomeyni” və “Osləviyyə” limanlarındakı fəaliyyətini dayandırmağı qərara alıb”.

Ona görə də İrana Asiya ölkələrindən idxal olunan taxıl, düyü və banan bir neçə həftədən sonra  tədarük edilməyəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, İran əhalisi daha çox düyüdən istifadə edir.

İsrail informasiya vasitələrinin məlumatına əsasən, buna səbəb «Maersk»in bölgədəki fəaliyyətinə dair özünü təftiş etməsidir. 

Ötən gün İranın xarici işlər naziri Əli Salehi qazaxıstanlı həmkarı Erjan Kazıxanovla Qazaxıstan taxılının ölkəsinə qarışılıqlı mübadilə  şərt (SWAP) sistemi ilə tədarükünü müzakirə edib.

«İki ölkənin potensialı nəzər alaraq, biz yaxın günlərdə dövlətlərarasın ticarət dövriyyəsini 5 milyard dollar çatdırmağa çalışacağıq»-deyə, iranlı diplomat söyləyib.  O, qeyd edib ki, müzakirə zamanı neft və taxılın qarşılıqlı mübadiləsi, tranzit sahəsində əməkdaşlıqdan da danışıblar.

Ə.Salehinin sözəlinə görə, İran əvvəllər Qazaxıstandan taxıl alırdı, bundan sonra həmin sahədə bütünlükdə özünü təmin keçəcək.

İran ticarət nazirinin müavini Həmid Əlixani deyib ki,  2009-cu ildə İran 13 milyon ton, 2010-cu ildə isə 14,5 milyon ton taxıl toplayıb.

Ölkənin 32 əyalətindən əsasən 16-sı taxılçılıqla məşğul olur. Ancaq daxili bazarda hakimiyyətin qurduğu sistem nəticəsində bu məhsul  ucuz qiymətə aldığından kəndlilər taxıl əkinin azaldıb.

Xatırladaq ki, hələ ötəni il ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları), Fransa və Kanadadan taxıl idxalı azadığından İslam Respublikası  Qazaçıstan, Hollandiya, Oman və Qatardan əvvəlki illərlə müqasiyədə daha çox məhsul idxal etmişdi.

Bundan başqa İran hakimiyyəti beynəlxalq sanksiyalara duruş gətirmək üçün tədbirlər görməkdədir. keçən il sentyabrın 18-dən etibarən 800 adda kənd təsərrüfatı məhsulunun idxalatına qadağa qoyulub. Nazirlik bu yasağı  ölkə prezidentinin idxalat və ixracat haqda qanuna, habelə onun icrası çərçivəsində tətbiq edilib.

2010-cu iliin yayında isə İran hakimiyyəti «Qənaətli istehlak proqramı» startegiyasını qəbul etdi. Həmin siyasətin başlıca cəhətləri aşağıdakılardır:

«1. Fərdi, ictimai və korporativ (corporate) istehlak mədəniyyəti təkmilləşdirilməli, qənaətcillik, israfçılığa, bədxərcliyə, təmtəraqpərəstliyə, xarici məhsulların istehlakına qarşı mübarizə mədəniyyəti cəmiyyətdə geniş yayılmalı, bu işdə mədəniyyətin, təhsilin, incəsənətin və KİV-in (Kütləvi İnformasiya Vasitələri), xüsusilə də milli teleradionun imkanlarından istifadə olunmalıdır;    

2. Cəmiyyətin hər bir üzvü lazımi həddə, qənaətli istehlaka alışdırılmalıdır;

3. Səmərəli istehlak mədəniyyətinin genişləndirilməsi məqsədilə bu işdə örnək ola biləcək nümunələr təqdim olunmalı, səmərəlilik, məsuliyyətlilik, intizamlılıq və ehtiyac duyulan hədlə kifayətlənmə meyarları rəhbər tutulmalıdır;

 4. Orta və ali təhsilin bütün pillələrində qənaətli istehlakın üsulları tədris olunmalıdır;

5. Hökumət orqanları və dövlət müəssisələri qənaətli istehlak prinsipinə (ilkəsinə, əslinə) riayət etmək işində ön sırada durmalıdırlar;

6. Lüzumsuz istehlak mədəniyyətinin genişlənməsi əleyhinə mübarizə aparılmalı, israfçılığa, təmtəraqa qarşı həvəs yaradan məhsullara və mədəni təzahürlərə həssas münasibət nümayiş etdirilməlidir;

7. Ölkənin enerji istehlakının həcmində islahatlar aparılmasıvə qeyri-tarif tədbirləri tətbiq olunmalı, bununla da enerji sərfiyyatına qənaət edilməlidir;

8. Bütün sahələrdə, xüsusilə əkinçilikdə sudan qənaətli istifadəyə çalışılmalıdır;

9. Buğda hasilatı, un üyütmə, çörək bişirmə və çörək istehlakının şəraiti, keyfiyyətinin yüksəldilməsi yolu ilə ölkədə çörək istehlakı göstəricisi təkmilləşdirilməlidir;

10. Ümumi məhsuldarlıq artırılmalıdır».    

Bir neçə ay öncə İranda subsidiyaların ləğvi və bunun siyasi, iqtisadi, sosial təsirləri barədə əslən Güney Azərbaycandan olan,hazırda İsveçdə yaşayan, Türkiyə Qazi Universitetinin iqtisad doktoru Məhəmmədhüseyn Yəhya “Amerikanın səsi” radiosuna müsahibəsində bunları demişdi:«İran dövləti subsidiyaların kəsilməsiylə əlaqədar ölkə üzrə adambaşına bank hesablarına 81 000 tümən (81 dollar) köçürüb. Subsidiyalar kəsildikdən sonra benzinin qiyməti 8 dəfə, çörəyin kiloqramı 8 dəfə, qazın kub metri 7 dəfə, elektrikin kilovatı 2,8 dəfə, suyun kubu 2,6 dəfə və digər məhsullaırn qiymətləri də eyni ilə dəfələrlə artıb. Dövlət il ərzində adambaşına cəmi 48 dollar çörək subsidiyası verəcək. Unun kiloqramı 300 tümən, çörəyin kiloqramı 1000 tümən (1 dollar) olarsa, o zaman bu pul ailənin tələbatını ödəməycək. Subsidiya əhalinin çörək tələbatından çox aşağıdır».

Hazırda 17 əsas məhsul üzrə subsidliyalar kəsilib və ölkə boyu qiymətlərin orta hesabla azından 70 faizədək bahalaşmasına səbəb olub. Bahaşmanın iqtisadi böhran yaradacağı qaçılmazdır və bu  siyasi böhrana da səbəb ola bilər.

Doktorun sözlərinə görə, Azərbaycanda hər adam ildə orta hesabla 170 kiloqram çörək yeyir.

«Sinxua» agentliyinin məlumatına əsasən,  İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının (Sepah) aerokosmik (havacılıq) qüvvələrinin komandanı Əmirəli Hacızadə isə bildirib ki, qərbi sanksiyaları İranın «müdafiə qüdrətinə təsir etməyib».

Ancaq baş verənlər vəziyyətin heç də bu sayaq iddalı bəyantalarla məhdudlaşmıdığın təsdiqləyir. «Qənaətli istehlak proqramı» strategiyasından sonra ölkədə gündəlik tələbat malları orta hesabla 5-8 dəfə bahalandı. Bu baxımdan yaxın günlərdə ölkəni yeni bahalaşma dalğasının olacağı ehtimalını irəli sürməyə imkan verir. Çünki «Maersk»in yük daşımalarını dayanırması Tehranı yeni nəqliyyat vasitələri və üsulları axtarmağa vadar edəcək. Bu isə həmin məhsulların qiymətinin artmasına təsir edəcək. Taxılın qiyməti artarsa, o zaman ölkədə bütün mallırın bahalaşacağı istisna olunmur. Bu da öz növbəsində cəmiyyətdə etirazlara səbəb ola bilər.Təcrübələr göstərir ki, belə şəraitdə etirazlardan yayınmaq üçün hakimiyyət ölkə içində və dışında «qurbanlıq» axtarır. Bu «qurbanlıqlar»ın isə rejimdaxili durumu daha da ağılaşdıracağı ehtimalını artırır.

Sədrəddin Soltan