Ermənistan indi iki seçim arasında vurnuxur Perspektivdə nələr ola bilər? Gürcüstan hadisələrindən sonra Ermənistanın seçəcəyi geosiyasi kurs olduqca böyük maraq doğururdu. Rəsmi İrəvanın Türkiyəyə tərəf az da olsa reverans etməsi arxasında duran faktorların özahı da maraqla gözlənməkdədir. Müşahidəçilərin gəldikləri qənaətlər bu baxımdan diqqətimizi çəkməkdədir. Ermənistanın, qəribə də olsa, NATO ilə əməkdaşlıqla bağlı danışıqlar apardığı haqqında məlumatlar yayılır. Rəsmi İrəvan Qafqazda Rusiyanın geosiyasi çəkisinin azalması qənaətinə gəldiyini deyirlər. Bunun bariz nümunəsi kimi Ermənistanın Abxaziya və Güney Osetiyanı rəsmən tanımaqdan imtina etməsini göstərmək olar. Nikaraquanın cəsarət etdiyi bir məsələdə Ermənistan nəyə görə tərəddüd etdi? Axı, Abxaziyanı tanımaq Ermənistana Dağlıq Qarabağla bağlı məsələdə Rusiyadan daha çox tələbdə bulunmaq imkanı verərdi, o cümlədən Cavaxetiya məsələsində müəyyən kömək alardı. Əgər bu hadisələr bir neçə il öncə baş versəydi, Ermənistan sözsüz ki, Kremlin istədiklərini tam yerinə yetirərdi. Eyni zamanda, Rusiya sözünə tam baxmayan, Qafqazda Kreml üçün çox önəmli olan bir məsələdə dəstəyini görmədiyi Ermənistanı bir neçə il öncə sərt cəzalandırardı. Deməli, zaman və prioritetlər dəyişib. Bunu mütləq şəkildə qəbul etmək lazım gəlir. Ermənistan və həm də Rusiya ABŞ-la Avropanın birləşmiş qüvvələrinə qarşı durmaqdan çəkinirlər. Son olaraq rəsmi Vaşinqton Rusiyanın analoji hərəkət etdiyi halda ona qarşı hərbi güc işlədə biləcəyini bildirməsi diqqətləri çox çəkdi. NATO isə Rusiyanın hərbi aqressiyasını cilovlamaq üçün çevik qüvvətlər yaratmaq barədə müzakirələr aparır. Deməli, rəsmi İrəvanın hərəkətlərindəki müəyyən çəkincəklərin konkret səbəbləri vardır. O səbəblər toplu halında Ermənistanın geosiyasi kursunu hara qədər dəyişə bilər. Bununla bağlı iki mövqe özünü göstərir. Birincisini şərti olaraq ehtiyatlı mövqe adlandırmaq olar. Bu mövqeni müdafiə edənlər Ermənistanın mahiyyətcə dəyişməyəcəyini irəli sürürlər. Səbəb isə Qərbin də Ermənistanı Rusiya qədər dəstəkləməsi göstərilir. Bu mövqe tərəfdarlarına Metyu Brayzanın Türkiyənin Ermənistanın mövqeyini daha çevik edə bilməsi ilə bağlı söylədiyi fikirlər də elə bir təsir etmir. Qəribədir ki, Azərbaycanda üzdəniraq elə şərhçilər tapıldılar ki, M.Brayzanı bu fikirlərinə görə qınadılar. Bu adamların kimlərə xidmət etdiyi üzərində düşünülsə, yaxşıdır. İkincisini isə ifrat optimist adlandırmaq olar. Bu mövqe tərəfdarları hesab edirlər ki, Qərb Dağlıq Qarabağ məsələsinin ədalətli həllini birmənalı təmin etməkdə maraqlıdır. O mənada Rusiyanın bölgədən sıxışdırılması tam müsbət haldır. NATO isə Azərbaycanın hüquqlarının pozulmasının qarşısını alacaq. Biz bu mövqeni də qəbul etməkdə çətinlik çəkirik. Kıbrıs və İraq təcrübəsi göstərir ki, Qərbin müsəlman ölkələrinə münasibəti ədalət prinsipindən xeyli uzaqdır. Elə Ermənistanla bağlı situasiyada nə vaxt və hansı Qərb ölkəsi barmağını təcavüzkara sarı uzadıb, “işğal etdiyin ərazidən çıx”, deyib? Hələlik heç biri deməyib və demək fikrində olan da yoxdur. Bəs hansı səbəbdən bundan sonra deyəcəklər? Onlar heç bir səbəbə baxmadan İraqı və Əfqanıstanı xaraba qoydular, İrana gündə bir hədə göndərirlər, lakin Ermənistan məsələsində mincür uydurmalar, bəhanələr gətirib, ona gözün üstündə qaşın var demirlər. Bunlar hər birimizin müşahidə etdiyimiz və içimizdə yaşatdığımız reallıqlardır. Bəs onda hansı səbəblərdən biz Qərbin Dağlıq Qarabağ məsələsində indiyə qədər görmədiyimiz ədalətli mövqeyini gözləməliyik? Nəticə nə olur? Nəticə o olur ki, doğurdan da Ermənistan xarici siyasət prioritetlərini dəyişə bilər. Doğurdan da NATO-ya reverans edə bilər. Bunun üçün Qərb Türkiyə faktorundan istifadə edə bilər. Ancaq bütün bunlara görə Qərbin Dağlıq Qarabağ məsələsində tam ədalətli olaraq Ermənistanın hesabat verməsini tələb edəcəyini gözləmək sadəlöhvlükdür. Əksinə, Azəbaycan və Türkiyənin Ermənistan üçün bütün kommunikasiya xətlərini açmasını hər şeydən öncə tələb edəcək. Dağlıq Qarabağın formal olaraq Azərbaycanın tərkibində qalması həyata keçə bilər. Lakin bir müddətdən sonra “referendum” və “ xalqın tələbi” yolu ilə “demokratik Arsaxın” “demokratik Ermənistanla” bir olmasına qarşı kim şıxış edəcək? Ərazisindən enerji marşrutları keçən Ermənistanın Dağlıq Qarabağdakı ermənilərlə əlaqələri daha çox olandan sonra “bu təbii inteqrasiyaya” qarşı nələri qoya biləcəyik? Şahin Məhəmmədoğlu olaylar