SÜLHƏDDİN ƏKBƏR: «TÜRKİYƏ İLƏ MÜNASİBƏTLƏRİN YUMŞALMASINDAN SONRA MÖVQEYİ GÜCLƏNƏN YEREVAN DAHA SƏRT DAVRANACAQ» ABŞ-ın vitse-prezidenti Dik Çeyninin Azərbaycana səfəri başa çatdı. Bu gün o, Tbilisidə Gürcüstan prezidenti ilə görüşərək Ukraynaya yola düşüb. Azərbaycan Avroatlantika Əməkdaşlıq Assosiasiyasının prezidenti Sülhəddin Əkbər «Media forum» saytına müsahibəsində vitse-prezidentin səfərinin region və Azərbaycan üçün nə nəticələr verə biləcəyini şərh edib və digər suallara cavab verib. - Dik Çeyninin regiona səfərinə aydınlıq gətirmək üçün ilk növbədə ABŞ dövlət katibinin müavini Daniel Fridin «Fayneşnl Tayms» qəzetində açıqlamasına diqqət çəkmək lazımdır. O qeyd edir ki, Gürcüstan,Ukrayna və Azərbaycan təhlükə altında olan əsas ölkələrdir. Söhbət Rusiya təhlükəsindən gedir. Mənə elə gəlir ki, ABŞ vitse-prezidentinin də səfərində başlıca məqsəd regionda Rusiya təhlükəsinin reallaşmasından narahatlıq, bu ölkələrə dəstək verilməsi və enerji təhlükəsizliyi məsələləridir. Təbii ki, görüşlərdə ikitərəfli münasibətlər, eyni zamanda bir çox regional məsələlər müzakirə olunur. Amma ən zəruri məsələ regionda yaranmış durum, Rusiyanın regional siyasəti, ABŞ-ın təhlükə altında olan Gürcüstan,Ukrayna və Azərbaycana dəstək verməsi, eyni zamanda Rusiyadan yan keçən enerji xətlərinin təhlükəsizliyidir. - Siz dediniz səfərin əsas məqsədlərindən biri təhlükəni önləməklə bağlıdır. Azərbaycan özünə və Gürcüstanla Ukraynaya gözlənilən təhlükənin önlənməsində nə qədər maraqlıdır, hansı formada prosesdə iştirak edə bilər? Biz bu sualı ona görə veririk ki, Gürcüstanda baş verənlərlə bağlı Azərbaycanın mövqeyinin birmənalı olmadığını iddia edənlər var. Bundan sonra Azərbaycan tərəfinin davranışlarında hansı dəyişiklik gözlənilir? - Bu üç ölkə içərisində ikisi – Ukrayna və Gürcüstan artıq NATO-ya və Avropa Birliyinə üzvlüklə bağlı öz strateji seçimini edib. ABŞ-la bu ölkələr arasında münasibətlərin inkişafında, o cümlədən perspektivində problem yoxdur. Bu məsələdə ancaq Azərbaycanın mövqeyi fərqlidir. Azərbaycan hələ də daha çox Rusiya yönümlü siyasət yeritməkdədir, çox ehtiyatlı davranmaqdadır. Azərbaycanın siyasi rəhbərliyi anlamalıdır ki, strateji seçim üçün manevrlər zamanı artıq bitib. Digər tərəfdən, regionun, o cümlədən Azərbaycanın strateji əhəmiyyəti daha da kəskin şəkildə artıb. Azərbaycan həm enerji təhlükəsizliyi, həm də geosiyasi və geostrateji baxımdan çox mühüm mövqeyə sahibdir. Bu baxımdan mənə elə gəlir ki, ABŞ-ın Ukrayna və Gürcüstanla münasibətlərinin inkişafında problem yaranmayacaq, amma Azərbaycanla münasibətlərin inkişafında, siyasi rəhbərliyin strateji seçim etməkdə zorlanmasında problemlər yarana bilər. Təbii ki, belə problem yaranarsa, həm Moskva, həm də Vaşinqton tərəfdən ilk növbədə təzyiqlərin artması, eyni zamanda hər iki tərəfdən də müəyyən dərəcədə etimadsızlıqlar ortaya çıxacaq. Hakimiyyət bunu nəzərə almalıdır. - Azərbaycan ABŞ-ın maraqlarına uyğun olan strateji seçimi edərsə, onda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesi də daxil olmaqla hansı problemlərlə üzləşə bilər? - Birinci nəzərə almaq lazımdır ki, söhbət ABŞ-dan daha çox Azərbaycanın maraqlarından gedir. Əgər Azərbaycan doğrudan da müstəqil, suveren dövlət olmaq, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istəyirsə, təkbaşına bacarmaz. Bunu Rusiyanın Gürcüstana təcavüzü də göstərdi. Bu gün Azərbaycan dövlətinin öz təhlükəsizliyini, o cümlədən hərbi təhlükəsizliyini təmin etmək üçün milli resursları kifayət etmir. Bundan ötrü Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli yer tutmalıdır və beynəlxalq təhlükəsizlik dəstəyi qazanmalıdır. Bunun da yolu ilk növbədə yaxın zamanda NATO-ya, uzaq perspektivdə isə Avropa Birliyinə üzvlükdən, indiki halda isə Avropaya daha çox inteqrasiyadan keçir. Rusiyanın Gürcüstana təcavüzü bir daha göstərdi ki, əgər Azərbaycan bu strateji seçimini etməsə, ya torpaqlarının işğal altında qalması ilə razılaşmalıdır, ya da Qarabağı Abxaziya və Cənubi Osetiyanın taleyi gözləyə bilər. Gürcüstan hadisələri onu da göstərdi ki, beynəlxalq birliyin, xüsusən də ABŞ-ın, NATO-nun, Avropa Birliyinin, yəni azad dünyanın real dəstəyini qazanmaq istəyirsə, Azərbaycan da öz strateji seçimini etməli, gələcəyini məhz avroatlantik məkanda, bu ailədə gördüyünü açıqlamalıdır. Bu, ilk növbədə Azərbaycanın milli maraqlarına cavab verən bir seçim olardı. Azərbaycan yolayrıcında durmaqda davam edəcəksə, təbii ki, problemləri də həll olunmayacaq, müttəfiqsiz qalacaq. Bir şeyi nəzərə almaq lazımdır: dırnaqarası balanslaşdırılmış siyasət nəticəsində Azərbaycan təklənmiş vəziyyətə düşə bilər. Problemləri xalçanın altına süpürməklə həll etmək mümkün deyil. Artıq Qarabağ probleminin həlli zamanı çatıb. Mənə elə gəlir ki, bu problem həll olunmadan Azərbaycanın həqiqi müstəqilliyindən və ərazi bütövlüyündən söhbət gedə bilməz. - ABŞ-ın regionda indiki güclənmək istəyi Azərbaycanda demokratik proseslərin inkişafını nə qədər önə çıxarır? - Sentyabrın 3-də Ağ evin nümayəndələrindən biri deyib ki, ABŞ Rusiyanın Gürcüstandakı hərəkətlərinə qarşı tədbirlər planı hazırlayır. Güman edirəm ki, bu kompleks bir plan olacaq və orada təkcə Gürcüstanın deyil, bütövlükdə Qafqazı və Xəzər dənizi regionunu əhatə edəcək. Təbii ki, burada da Azərbaycanın rolu hər baxımdan çox böyükdür. Ona görə düşünürəm ki, Rusiyanın regionda aqressiv siyasət apardığı və İlham Əliyevin tərəddüdlü durumunun davam etdiyi indiki şəraitdə ABŞ Azərbaycanda demokratiya və insan hüquqları məsələsini önə çıxarmayacaq. Bu, yalnız İlham Əliyevin ya birmənalı şəkildə Rusiyanın yanında yer alacağı, ya da Rusiya-ABŞ seçimində birinciyə üstunlük verdiyi halda mümkün ola bilər. - Türkiyə prezidentinin Yerevana gedəcəyi təsdiqlənib. Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin istiləşməsi konteksində Dağlıq Qarabağ probleminin həllində hansı irəliləyiş gözlənilir? Ümumiyyətlə, bu iki ölkənin münasibətlərindəki yaxınlaşma Azərbaycanla Türkiyə arasında nə kimi problemlər yarada bilər? - Gürcüstanın Rusiya ilə bütün əlaqələri kəsildikdən, təcavüzkar Ermənistanın blokadasının gücləndiyi, Rusiyanın müttəfiqi olan Ermənistanla coğrafi əlaqələrinin kəsildiyi bir vaxtda belə bir addımın atılması nə Türkiyənin, nə də Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Fikrimcə, Türkiyə əksinə hərəkət etsəydi, daha effektli olardı. Çünki Ermənistan daha çətin duruma düşüb və belə vəziyyətdə Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla həllində daha güzəştli mövqe tutmağa məcbur edilə bilərdi. Mənə elə gəlir ki, Türkiyənin bu addımı daha çox ABŞ-la Rusiyanın münasibətlərinin kəskinləşməsindən fürsət kimi istifadəyə etməyə bənzəyir. Türkiyə bununla ABŞ-ın Qafqazda boşalan mövqeyini tutmaq niyyətindədir. Amma bu, çox erkən atılmış yanlış bir addımdır. Ona görə ki, ABŞ-ın, NATO-nun və Avropa Birliyinin regionda maraqlarının, eləcə də mövqeyinin güclənməsi bundan sonra daha böyük sürətlə davam edəcək. Bu səfərin nəticəsində Qarabağ probleminin həllində hansısa irəliləyiş olacağına isə inanmıram. Çünki Türkiyə ilə münasibətlərin yumşalmasından, diplomatik əlaqələrin yaranması ehtimalının ortaya çıxmasından sonra, məncə, mövqeyi güclənən Yerevan daha sərt davranacaq. «Media forum»