Haqq-əda­lət har­da­dır? Ya­qub Məm­mə­dov: "Gür­cüs­tan NA­TO və Qər­bin ver­di­yi fit­va ilə mü­ha­ri­bə­yə get­di, nə qa­zan­dı? Biz Ru­si­ya ilə çə­kiş­mə­yin, güc yo­lu ilə da­nış­ma­ğın tə­rəf­da­rı ol­ma­ma­lı­yıq" Ni­ya­zi Meh­di: "Hər də­fə ban­ka get­mək­lə mil­yo­nu olan əv­vəl-axır apa­ra­caq. Ru­si­ya­nın doğ­ru­dan da axı­rın­cı oyu­nu apar­maq şan­sı var­sa, dü­şün­cə­lə­ri­mi­zi, inam sis­te­mi­mi­zi saf-çü­rük et­mə­li­yik" Ru­si­ya­nın Gür­cüs­ta­na hər­bi tə­ca­vü­zü za­ma­nı bu öl­kə əra­zi­sin­də­ki bir sı­ra döv­lət əhə­miy­yət­li ob­yekt­lə­rin və inf­rast­ruk­tu­run rus hərb­çi­lə­ri tə­rə­fin­dən da­ğı­dıl­ma­sı öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­na mil­yard­lar­la dol­lar zi­yan vur­du. Qeyd edək ki, şi­mal qon­şu­mu­zun ya­xın part­nyo­ru­mu­za et­di­yi tə­ca­vüz­dən Azər­bay­can da iq­ti­sa­di ba­xım­dan xey­li zi­ya­na düş­dü. Hə­lə­lik qon­şu öl­kə­də baş ve­rən ha­di­sə­lə­rin nə­ti­cə­si ola­raq Azər­bay­ca­nın ener­ji re­surs­la­rı­nın sa­tı­şın­da ya­ran­mış fa­si­lə­nin öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­na nə qə­dər zi­yan vur­du­ğu rəs­mi ola­raq açıq­lan­ma­sa da, iq­ti­sad­çı-eks­pert­lər son iki həf­tə­də baş ve­rən ha­di­sə­lər zəm­nin­də Azər­bay­ca­na 1,5 mil­yard dol­lar zi­yan dəy­di­yi­ni bil­di­rir­lər. La­kin Azər­bay­ca­nın prob­lem­lə­ri tək bun­dan iba­rət de­yil. Qeyd edək ki, rəs­mi Mosk­va­nın se­pa­rat­çı re­jim­lə­rin ta­nın­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də fəa­liy­yə­tə baş­la­ma­sı və Gür­cüs­tan­da baş ve­rən­lər­dən di­gər post­so­vet öl­kə­lə­ri­nin öz­lə­ri üçün nə­ti­cə çı­xar­ma­sı ilə xə­bər­dar­lıq et­mə­si Azər­bay­ca­nın təh­lü­kə­siz­li­yi ilə bağ­lı cid­di prob­lem­lə­ri­nin ya­ran­dı­ğı­nı gös­tə­rir. Qeyd edək ki, baş ve­rən ha­di­sə­lə­ri təh­lil edən si­ya­si eks­pert­lər Ru­si­ya­nın Azər­bay­can üçün də cid­di təh­lü­kə ya­rat­dı­ğı­nı və çı­xış yo­lu ki­mi rəs­mi Ba­kı­nın NA­TO-ya in­teq­ra­si­ya si­ya­sə­ti­ni da­ha da ak­tiv­ləş­dir­mə­yi tək­lif edir­lər. Ma­raq­lı­dır, gö­rə­sən, baş ve­rən­lə­rə seyr­çi möv­qe­yin­dən ya­na­şan zi­ya­lı­la­rı­mız Azər­bay­ca­nın ya­ran­mış və­ziy­yət­dən çı­xış yo­lu­nu ne­cə gö­rür­lər? Sor­ğu­mu­za öl­kə­nin ta­nın­mış zi­ya­lı­la­rı­nı cəlb et­mək is­tə­dik. Am­ma mə­lum ol­du ki, qa­pı­mı­zın ağ­zı­nı kə­sən so­yuq "şi­mal kü­lək­lə­ri" nə­in­ki bə­zi zi­ya­lı­la­rı­mı­zı dü­şün­dü­rür, on­lar ümu­miy­yət­lə qon­şu öl­kə­də baş ve­rən­lə­rə də cid­di diq­qət ye­tir­mir­lər. Am­ma baş ve­rən­lə­rə sərt möv­qe­dən ya­na­şan­la­rı qı­na­yan­lar, hət­ta KİV-i və si­ya­sət­çi­lə­ri Ru­si­ya ilə mü­na­si­bət­lə­ri pis­ləş­dir­mək­də suç­la­yan­lar da ol­du. Biz də elə ilk ola­raq Ru­si­ya ilə mü­na­si­bət­lə­rin da­vam et­di­ril­mə­si­nin tə­rəf­da­rı olan eks-spi­ker Ya­qub Məm­mə­do­vun möv­qe­yi­ni təq­dim edi­rik: - Azər­bay­can bu vax­ta qə­dər Qərb­lə Ru­si­ya ara­sın­da ba­lans­laş­dı­rıl­mış si­ya­sət apa­rıb. Bu si­ya­sə­tin əsa­sı mər­hum pre­zi­dent Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən qo­yul­muş­du və in­di də Azər­bay­can bu si­ya­sə­ti­ni da­vam et­di­rir. Ça­lış­ma­lı­yıq ki, Qərb­lə ya­na­şı, Ru­si­ya ilə də əmək­daş­lı­ğı­mız qal­sın. Ona gö­rə də mən mət­bua­tın və bə­zi si­ya­sət­çi­lə­rin, po­li­to­loq­la­rın Ru­si­ya­nın əley­hi­nə təb­li­ğat apar­ma­sı­nı Azər­bay­ca­nın mil­li ma­raq­la­rı­na vu­ru­lan zər­bə ki­mi də­yər­lən­di­ri­rəm. Gür­cüs­tan NA­TO və Qər­bin ver­di­yi fit­va ilə mü­ha­ri­bə­yə get­di nə qa­zan­dı? Ona gö­rə də Azər­bay­can cə­miy­yə­ti his­siy­ya­ta qa­pıl­ma­ma­lı­dı. Biz Ru­si­ya ilə çə­kiş­mə­yin, güc yo­lu ilə da­nış­ma­ğın tə­rəf­da­rı ol­ma­ma­lı­yıq. Çün­ki 1988-ci il­dən baş­la­yan mi­tinq­lər­də "Ru­si­ya, Ru­si­ya" de­mə­yin nə­ti­cə­si­ni DQ-in və üs­tə­lik 6 ra­yo­nun iti­ril­mə­sin­də gör­dük. Ar­tıq Ru­si­ya ilə çə­kiş­mə­yin nə ol­du­ğu­nu bil­di­yi­miz hal­da və on­beş il­dir ki, bu öl­kə ilə çə­kiş­mə­yin nə­ti­cə­lə­ri­ni or­ta­dan qal­dı­ra bil­mə­di­yi­miz hal­da ye­ni­dən bu öl­kə ilə mü­na­si­bət­lə­ri gər­gin­ləş­di­rib nə qa­za­na­ca­ğıq? Bu­nu dü­şün­mək la­zım­dır. He­sab edi­rəm ki, Azər­bay­can rəh­bər­li­yi çox düz­gün si­ya­sət apa­rır və ça­lı­şır ki, nə Qərb, nə də Ru­si­ya ilə mü­na­si­bət­lər­də ta­raz­lıq po­zul­ma­sın. Mü­xa­li­fət də bu­nu ba­şa düş­mə­li­dir. Təx­ri­bat­çı çı­xış­la­ra get­mək ol­maz. Qərb­lə Ru­si­ya ara­sın­da qar­şı­dur­ma baş ver­sə be­lə, biz ni­yə özü­mü­zü on­la­rın bu oyu­nu­na qur­ban et­mə­li­yik? Əgər bu qar­şı­dur­ma qa­çıl­maz­dır­sa, qo­yun ge­dib baş­qa yer­də toq­quş­sun­lar. Azər­bay­can həm Qərb­lə, həm də Ru­si­ya ilə mü­na­si­bət­lə­ri­ni əv­vəl­ki sə­viy­yə­də da­vam et­dir­mə­li­dir. Fi­lo­sof Ni­ya­zi Meh­di : - Gür­cüs­tan­da baş ve­rən­lər de­mok­ra­ti­ya, hu­ma­nizm, in­saf, mə­nə­viy­yat mə­sə­lə­lə­ri­nə cid­di ya­na­şan in­san­lar qar­şı­sın­da çox cid­di su­al­lar qo­yub. Ne­cə ya­naş­ma­lı, ne­cə də­yər­lən­dir­mə­li ki, baş­qa­la­rı üçün, ümu­mi si­ya­si, əx­la­qi mə­də­niy­yə­ti­miz üçün fay­da­lı ol­sun və bu za­man "da­laş­maq la­zım de­yil", "dinc yol­la çöz­mək gə­rək­dir" gə­li­şi gö­zəl söz­lə­ri ilə ara­dan çıx­maq ol­ma­sın? Ön­cə onu de­yim ki, Gür­cüs­tan or­du­su­nun Si­xin­va­li­ni to­pa tut­ma­sı­na heç cür yax­şı ba­xa bil­mi­rəm. Hər­çənd se­zi­rəm ki, ora­da rus­la­rın de­di­yi soy­qı­rı­mı ol­ma­yıb. Gör­kəm­li jur­na­lis­ti­miz Ka­mal Əli­nin mə­nim poç­tu­ma bir ya­zı­sı gəl­miş­di və ora­da o, yax­şı ar­qu­ment­ləş­di­rir ki, Si­xin­va­li­nin da­ğıl­ma­sı, ora­da 2000 ada­mın öl­dü­rül­mə­si fakt­la­rı uy­dur­ma­ya, təb­li­ğa­ta bən­zə­yir. An­caq ye­nə də dinc adam­lar, uşaq­lar qı­rı­lıb, axı! Ose­tin­lə­rə, be­lə­cə, ürə­yim ya­nan yer­də ya­dı­ma onu sa­lı­ram ki, Si­xin­va­li­nin hən­də­və­ri gür­cü kənd­lə­ri ilə do­lu­dur və ora rus­la­rın təh­ri­ki ilə ose­tin ya­raq­lı­la­rı atəş aça­raq gür­cü­lə­ri şi­tən­di­rir, ora­dan sı­xış­dı­rıb çı­xar­maq is­tə­yir­di­lər. Gö­rü­nür, bu hal da Saa­kaş­vi­li­yə "mə­nə­vi əsas" ve­rib ki, Si­xin­va­li­ni gö­tür­mə­yə gi­riş­sin. Be­lə­cə, ger­çək­lik və in­for­ma­si­ya elə bir qa­rı­şıq­lıq ya­ra­dır ki, de­mok­ra­ti­ya, hu­ma­nizm, in­saf, mə­nə­viy­yat mə­sə­lə­lə­ri­nə cid­di ya­na­şan adam bil­mir nə et­sin, nə dü­şün­sün. Bu və­ziy­yət­də bir mə­sə­lə­də nis­bə­tən ay­dın­lıq on­dan alır­san ki, əs­ki so­vet­lə­rin va­ri­si olan Ru­si­ya döv­lə­ti­nin mə­nə­vi si­ma­sı elə pis­dir ki, o, ha­ra mə­nə­viy­yat adı ilə gi­ri­şir­sə, adam­da ik­rah oya­dır. 20 Yan­var­da azər­bay­can­lı­la­rı qı­ran, Qroz­nı­da qrad­la öz və­tən­daş­la­rı­nı məhv edən bir döv­lət in­di ose­tin­lər­lə bağ­lı ağ­laş­ma qu­ran­da ürək bu­lan­dı­rır. O bi­ri yan­dan rus mət­bua­tı da ya­zır ki, Ko­koy­ta si­ya­si oyun­caq­dır və ose­tin­lər üçün ve­ri­lən pul­la­rı rus ge­ne­ral­la­rı ilə bir­lik­də ye­mək­lə məş­ğul­dur. Be­lə­cə, Si­xin­va­li­də ölən dinc əha­li, vəh­şi rus hər­bi ma­şı­nı və kor­rup­sio­ner Ko­koy­ta sim­vol­la­rın­dan çox mü­rək­kəb mən­zə­rə alı­nır və bil­mir­sən de­yə­sən, haqq-əda­lət ha­ra­da­dır. Ru­si­ya­nın Gü­ney Ose­ti­ya­nı bə­ha­nə edə­rək Gür­cüs­ta­na gir­mə­si bi­zim bir çox dü­şün­cə kons­truk­si­ya­la­rı­mız üçün əsl im­ta­han, əsl sı­naq ol­du. De­di­yi­mi açıq­la­yım. Bir-bi­ri­nə ya­xın im­kan­la­rı olan tə­rəf­lə­rin sa­va­şa, çar­pış­ma­ya gir­mə­si elə­dir ki, ön­cə­dən ki­min uda­ca­ğı­nı tam ar­xa­yın­çı­lıq­la proq­noz et­mək ol­mur. Ya­da sa­laq fut­bo­lu. Av­ro­pa çem­pio­na­tın­da rus­la­rın Hol­lan­di­ya­dan zə­if ol­ma­sı­nı ha­mı de­yir­di. An­caq hər hal­da zə­if­lik öl­çü­sün­də fərq fan­tas­tik de­yil­di, ona gö­rə də zə­if olan rus­lar psi­xo­lo­ji amil­lə­rə gö­rə tə­sa­dü­fə ox­şa­yan bir şə­kil­də ud­du­lar. Am­ma hər hal­da on­lar elə güc­lü de­yil­di­lər ki, bu qə­lə­bə­lə­ri­ni hə­min ko­man­da ilə ya­xın za­man­da 2 də­fə, 3 də­fə tək­rar et­sin­lər... İn­di gə­lək bi­zim mə­sə­lə­yə. Hər yer­də de­yi­lir ki, Ru­si­ya ilə Ba­tı­nın, konk­ret ABŞ-ın hər­bi, iq­ti­sa­di im­kan­la­rın­da fərq bir az de­yil, fan­tas­tik­dir. Bu, təx­mi­nən ona ox­şa­yır ki, mil­yon ma­na­tı olan an­caq po­ke­ri pis oy­na­yan adam­la 50-100 ma­na­tı olan yax­şı oyun­çu "axı­rın­cı pu­la­can" prin­si­pi ilə oyu­na gi­ri­şir. Ay­dın­dır ki, hər də­fə ban­ka get­mək­lə mil­yo­nu olan əv­vəl-axır apa­ra­caq. Bax, bu mo­del­dən çı­xış edə­rək so­ruş­ma­lı­yıq: Ru­si­ya ilə Qər­bin fər­qi be­lə­dir? Be­lə­dir­sə, rus si­ya­sət­çi­lə­ri­nin "ba­şı yox­dur". Yox, be­lə de­yil­sə, hol­land ko­man­da­sı ilə olan fərq­dir­sə, de­mə­li, on­lar NA­TO-nun, ABŞ-ın "ha­pı­nı" ye­dirt­mək şan­sı­nı he­sab­la­ya­raq Oyu­na Gi­ri­şib­lər. Bi­zim de­mok­ra­ti­ya, Əda­lət, İn­saf uğ­run­da ça­lış­ma­la­rı­mız o ümid­lə­dir ki, bü­tün bun­la­rın ar­xa­sın­da du­ran Qərb var. Ha­ra­da­sa məğ­lub olan­da op­ti­mist qa­lı­rıq ki, ha­mı­dan yüz də­fə güc­lü Azad, Öz­gür dün­ya qa­lır. Əgər be­lə de­yil­sə və Ru­si­ya­nın doğ­ru­dan da bu axı­rın­cı oyu­nu apar­maq şan­sı var­sa, dü­şün­cə­lə­ri­mi­zi, inam sis­te­mi­mi­zi ye­ni­dən saf-çü­rük et­mə­li­yik. Ru­si­ya­nın hə­rə­kət­lə­rin­dən son­ra "Dinc yol­la ol­ma­sa, Qa­ra­bağ prob­le­mi­ni hərb­lə çö­zə­cə­yik" ide­ya­sı­nın qar­şı­sın­da du­ran bir çox çə­tin­lik­lər tam açıl­dı. Ay­dın ol­du ki, hərb biz­dən baş­la­sa, et­nik tə­miz­lə­mə üs­tün­də suç­la­ma, Haa­qa hə­də­si ola­caq. Dün­ya qa­rış­sa, bü­tün bun­lar iş­lə­mə­yə­cək. An­caq dün­ya­nın nor­mal axa­rın­da o it­ti­ham­lar ye­tə­rin­cə zəhm­li ola­caq­mı? Bəs çı­xış yo­lu nə­də gö­rü­nür? Mə­sə­lə­nin for­mal-hü­qu­qi tə­rə­fi­ni heç vaxt uduz­ma­maq, yə­ni Azər­bay­ca­nın əra­zi bü­töv­lü­yü­nü hər də­fə tək­rar et­dir­mək və bir də o gə­lə­cək üçün ça­lış­maq ki, Dağ­lıq Qa­ra­bağ er­mə­ni­lə­ri Azər­bay­can "xə­ri­tə­sin­də" ya­şa­ma­ğa nor­mal bax­sın­lar. Azər­bay­can bu gün Ya­po­ni­ya ol­say­dı, bə­yəm bax­maz­dı­lar? Ey­ni çı­xış yo­lu Gür­cüs­tan üçün də var. Vü­sa­lə sherg