"Vaxt gə­lə­cək er­mə­ni­lər Tür­ki­yə­yə və Azər­bay­ca­na yal­va­ra­caq" Və­fa Qu­lu­za­də: "De­yə­cək­lər ki, tut­du­ğu­muz yol bi­zim yol de­yil­di. Bu­nu Ru­si­ya edir­di, bi­zi ba­ğış­la­yın" Bu gün­lər­də təş­kil olu­nan Mosk­va-Ba­kı-Ye­re­van üç­tə­rəf­li vi­deo­kör­pü Azər­bay­can və Er­mə­nis­tan pre­zi­dent­lə­ri­nin Sankt-Pe­ter­burq gö­rü­şü­nün nə­ti­cə­lə­ri­nə həsr olun­du. Və yer­li po­li­to­loq­lar da­nı­şıq­la­rın Er­mə­nis­tan üçün imi­ta­si­ya xa­rak­te­ri da­şı­dı­ğı­nı bil­dir­di. Er­mə­nis­tan po­li­to­loq­la­rı isə hə­mi­şə­ki amp­lua­la­rın­da qal­dı­lar. Pre­zi­dent­lə­rin Sankt-Pe­ter­burq gö­rü­şün­dən heç nə göz­lə­mə­dik­lə­ri­ni əv­vəl­cə­dən proq­noz­laş­dır­dıq­la­rı­nı de­yən er­mə­ni­lər, ya­nıl­ma­dıq­la­rı­nı bir da­ha bə­yan et­di­lər. Hə­lə Azər­bay­can tə­rə­fi­ni da­nı­şıq­la­rı uzat­maq­da bir növ gü­nah­lan­dır­dı­lar da. Ma­raq­lı­dır, er­mə­ni­lə­rin re­sept xa­rak­ter­li çı­xış­la­rı­nın ar­xa­sın­da nə da­ya­nır? Bü­tün bu mə­sə­lə­lə­rə po­li­to­loq Və­fa Qu­lu­za­də ay­dın­lıq gə­ti­rir. - Er­mə­ni­lə­rin be­lə möv­qe nü­ma­yiş et­di­rə­cə­yi göz­lə­ni­lən idi. Çün­ki er­mə­ni­lə­rin xə­bə­ri var idi ki, Sankt-Pe­ter­burq­da heç bir irə­li­lə­yiş ol­ma­yıb. Mən bu­na tam əmi­nəm. Və­ziy­yət 1994-cü il­də ol­du­ğu ki­mi qa­lır. Er­mə­ni­lər Ru­si­ya­nın kö­mə­yi ilə bi­zim tor­paq­la­rı tu­tub­lar, bun­dan son­ra Mosk­va­nın dik­tə­si ilə Dağ­lıq Qa­ra­ba­ğı müs­tə­qil elan edib­lər. Gə­lin ba­xaq gö­rək, o gün­dən bu gü­nə qə­dər və­ziy­yət də­yi­şib­mi? Sa­də­cə ola­raq in­di ax­maq er­mə­ni­lə­rin bey­nin­də be­lə fi­kir qa­lır ki, on­lar qa­lib­dir­lər, bi­zim tor­paq­la­rı iş­ğal edib­lər, Dağ­lıq Qa­ra­bağ müs­tə­qil­dir və bir da­ha Azər­bay­ca­nın tor­pa­ğı ol­ma­ya­caq. Bu­na gö­rə də on­lar öz­lə­ri­nə gü­vən­li da­nı­şır­lar. Am­ma er­mə­ni­lər bir şe­yi bil­mə­li­dir­lər ki, bey­nəl­xalq hü­quq da, dün­ya­da möv­cud olan qa­nun­lar da Azər­bay­ca­nın xey­ri­nə­dir. Üs­tə­lik er­mə­ni­lə­rin xey­ri­nə olan möv­qe, yə­ni Ru­si­ya­nın Qaf­qaz­da olan hökm­ran­lı­ğı­nın so­nu gə­lib. Ru­si­ya­nın Qaf­qaz­da hökm­ran­lı­ğı bi­tən­dən son­ra er­mə­ni­lər dün­ya­nın ən bəd­bəxt mil­lə­ti və ge­ri­də qal­mış öl­kə­si ola­caq. Çün­ki Azər­bay­can gü­nü-gün­dən in­ki­şaf­da­dır, dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı­na, Av­ro­pa­ya, NA­TO-ya in­teq­ra­si­ya edir. Ru­si­ya isə çö­kən bir im­pe­ri­ya­nın qa­lı­ğı ola­raq ba­tır. Əs­lin­də mə­nim er­mə­ni­lə­rə be­lə möv­qe nü­ma­yiş et­dir­mə­lə­ri­nə gö­rə ira­dım yox­dur. - Nə­yə gö­rə? - Çün­ki er­mə­ni­lər müs­tə­qil de­yil­lər. Elə bi­lin ki, er­mə­ni­lər kuk­la­dır və on­la­rın ip­lə­ri Mosk­va­nın əlin­də­dir. Mosk­va ip­lə­ri han­sı is­ti­qa­mə­tə dart­sa, er­mə­ni­lər də o is­ti­qa­mət­də hə­rə­kət edir. Er­mə­ni­lər nə vaxt bu ip­lər­dən ya­xa qur­tar­sa o vaxt nor­mal adam ola­caq­lar. Am­ma ar­tıq hə­min ipin yi­yə­si olan Ru­si­ya da bər­bad gün­də­dir və "rı­çaq"la­rı­nı itir­mək­də­dir. - Ru­si­ya­nın bər­bad gün­də ol­du­ğu­nu de­yir­si­niz. Am­ma bir mə­sə­lə də var ki, fil nə qə­dər ölü ol­sa da, də­ri­si bir də­və­yə yük­dür... - Rus vax­ti­lə fil ki­mi bö­yük ola bi­lər. Am­ma mə­sə­lə bu­ra­sın­da­dır ki, Azər­bay­can və Gür­cüs­tan NA­TO-ya da­xil ola­caq. Özü də bu mü­na­qi­şə­lə­rə bax­ma­ya­raq. On­dan son­ra Ru­si­ya­nın bu mü­na­qi­şə­yə ma­ra­ğı itə­cək. Ru­si­ya bu mü­na­qi­şə­lə­ri di­ri ola­raq ona gö­rə sax­la­yır ki, Er­mə­nis­tan­la Azər­bay­can NA­TO-ya da­xil ola bil­mə­sin. NA­TO-nun ni­zam­na­mə­si­nə gö­rə, əra­zi­sin­də mü­na­qi­şə olan öl­kə­lər blo­ka da­xil ola bil­məz. Əgər be­lə­də Azər­bay­can və Gür­cüs­tan NA­TO-ya da­xil ol­sa, o za­man Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si Ru­si­ya­nın nə­yi­nə la­zım­dır? Be­lə ol­sa, Ru­si­ya nə­za­rə­ti­ni iti­rə­cək. Azər­bay­can hə­lə­lik in­di­ki şə­ra­it­də Ru­si­ya ilə oy­na­yır. Am­ma Azər­bay­can NA­TO-ya da­xil olan­dan son­ra bu­nu da et­mə­yə­cək. Bu də­qi­qə biz Ru­si­ya­ya xey­li im­kan­lar ya­rat­mı­şıq. Ru­si­ya biz­ne­si Azər­bay­can­da in­ki­şaf edir, bü­tün sa­hə­lər­də əmək­daş­lıq var. Am­ma nə­ti­cə­də Ru­si­ya Er­mə­nis­ta­nı dəs­tək­lə­yir. Söz­süz ki, Azər­bay­can bu­nu gö­rür və vax­tı ça­tan­da sö­zü­nü de­yə­cək. Ru­si­ya bir­mə­na­lı ola­raq bil­mə­li­dir ki, tə­ca­vü­zün mü­əl­li­fi on­lar­dır və bu gün də hə­min si­ya­sə­ti da­vam et­di­rir­lər. Nə ol­sun ki, Ru­si­ya fil olub. Re­al­lıq odur ki, fi­lin də­ri­si çü­rü­yə də bi­lir, hət­ta üfu­nət də ve­rir. O za­man ha­mı iy­lən­miş fi­lin də­ri­si­ni ye­rə bas­dır­ma­ğa ça­lı­şır. Vaxt gə­lə­cək ki, Ru­si­ya­nın in­di­ki tor­paq­la­rın­da müs­tə­qil Ta­ta­rıs­tan, Çe­çe­nis­tan, Da­ğıs­tan, Baş­qır­dıs­tan döv­lə­ti ola­caq. Ma­raq­lı­dır, Ru­si­ya da­ğı­lan­dan və bu döv­lət­lər ya­ra­nan­dan son­ra er­mə­ni­lər nə edə­cək? Bax o za­man er­mə­ni­lər Tür­ki­yə­yə və Azər­bay­ca­na yal­va­ra­caq­lar və de­yə­cək­lər ki, tut­du­ğu­muz yol bi­zim yol de­yil­di. Bu­nu Ru­si­ya edir­di, bi­zi ba­ğış­la­yın. - Ber­nar Fa­si­ye ye­nə də ümid­lər­lə bol açıq­la­ma ver­di və Sankt-Pe­ter­burq gö­rü­şün­də da­nı­şıq­lar üçün po­zi­tiv mü­hit ya­rat­ma­ğın müm­kün ol­du­ğu­nu bil­dir­di. Siz­cə, bur­da han­sı­sa re­al­lıq­lar var, yox­sa ye­nə də adi dip­lo­ma­tik açıq­la­ma ve­ri­lir? - Mən şəx­sən Ber­nar Fa­si­ye­ni də yax­şı ta­nı­yı­ram, Met­yu Bray­za­nı da. On­la­rın iki­si­nə də mə­nim bö­yük hör­mə­tim var. Və mən və­ziy­yə­tin bu cür ol­ma­sın­da nə Fa­si­ye­ni, nə də Bray­za­nı it­ti­ham edə bil­mə­rəm. Çün­ki bu­nu on­lar et­mə­yib. Am­ma bir re­al­lıq da var ki, on­lar baş­qa cür da­nı­şa da bil­məz­lər. Əgər on­lar re­al­lıq­la­rı di­lə gə­ti­rib baş­qa cür da­nış­sa­lar, gə­rək ça­ma­dan­la­rı­nı gö­tü­rüb çı­xıb get­sin­lər. Bu­nu isə bi­rin­ci­si, on­la­rın öz­lə­ri is­tə­mir, ikin­ci­si isə on­la­ra get­mə­yə ica­zə ve­rən yox­dur. On­lar mə­mur­dur və bu işə tə­yin olu­nub­lar. Həm­sədr­lə­rə de­yib­lər ki, si­zi bu işə tə­yin edi­rik və ge­din nə qə­dər müm­kün­dür­sə, şə­ra­it ya­ra­dın. Həm­sədr­lər də bu iş­lə məş­ğul­dur­lar. Bu oyun­lar­dan isə bi­zim ba­şı­mız çı­xır və və­ziy­yə­ti bi­li­rik. On­la­rın öz­lə­ri də bu­nu bi­lir­lər. Mən müs­tə­qil adam ki­mi müs­tə­qil fi­kir­lər söy­lə­yi­rəm. Am­ma on­lar qey­ri-müs­tə­qil mə­mur ki­mi məc­bur­dur­lar imi­ti­sa­ya ilə məş­ğul ol­sun­lar. - Bu gün­lər­də Er­mə­nis­tan rəs­mi­lə­ri tə­rə­fin­dən be­lə bir açıq­la­ma səs­lən­di ki, ya­xın vaxt­lar­da on­la­rın hər­bi büd­cə­si Azər­bay­ca­nın hər­bi büd­cə­si­nə çat­dı­rı­la­caq. Bu açıq­la­ma­nın özü də imi­ta­si­ya xa­rak­ter­li­dir­mi? - Er­mə­ni­lər qə­lət edib be­lə açıq­la­ma ve­rir­lər. Ya­lan­dır. Er­mə­ni­lə­rin nə­yi var Ru­si­ya­ya sa­tı­lıb və əl­lə­rin­də nə­sə yox­dur. Bun­lar nə­yin he­sa­bı­na büd­cə­lə­ri­ni Azər­bay­ca­nın büd­cə­si­nə çat­dı­ra­caq­lar? Yə­ni Ru­si­ya o qə­dər ma­raq­lı ola­caq ki, er­mə­ni or­du­su­na gə­lib kül­li miq­dar­da pul xərc­lə­sin? Baş­dan-aya­ğa ya­lan­dır. Bir­də­fə­lik bi­lin ki, er­mə­ni­lər nə de­yir­sə, bun­lar ha­mı­sı boş-boş söh­bət­lər­dir. Ya­dı­nız­da­dır­mı, in­di­ki pre­zi­dent Serj Sər­kis­yan utan­maz-utan­maz de­di ki, biz SPİD-in əley­hi­nə dər­man icad et­mi­şik və onun adı da "ar­me­ni­kum"dur. Özü də bu dər­man­dan mil­yard­lar qa­za­na­ca­ğıq. Bəs bu cür ya­la­nı pre­zi­dent­lə­ri da­nı­şan­dan son­ra di­gər er­mə­ni­lər­dən nə göz­lə­mək olar? On­la­rın bü­tün si­ya­sə­ti ya­lan üzə­rin­də qu­ru­lub. - Be­lə çı­xır ki, dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­ni ya­lan təb­li­ğat­la al­da­dan er­mə­ni baş­bi­lən­lə­ri in­di də öz­lə­ri­ni al­da­dır­lar. Yə­ni Er­mə­nis­ta­nın hər­bi büd­cə­si­nin Azər­bay­ca­nın hər­bi büd­cə­si­nə ça­ta­ca­ğı ilə bağ­lı ve­ri­lən ya­lan vəd­lər da­xil­də­ki gər­gin və­ziy­yə­ti sa­kit­ləş­dir­mə­yə he­sab­la­nıb? - Er­mə­nis­ta­nın da­xi­li si­ya­sə­ti be­lə­dir ki, er­mə­ni xal­qı Ru­si­ya­dan ca­nı­nı qur­tar­maq is­tə­yir. Bu gün er­mə­ni xal­qı­nın ira­də­si­ni Le­von Ter-Pet­ros­yan ifa­də edir. Er­mə­ni xal­qı­nın ən qa­baq­cıl his­sə­si Ter-Pet­ros­ya­nı dəs­tək­lə­yib, qa­lan his­sə isə ona ümid edib. Yer­də qa­lan əha­li isə ümid­siz­li­yə qa­pı­la­raq dü­şü­nüb ki, rep­res­siv ha­ki­miy­yət on­la­rı qan­la­rı­na qəl­tan edə­cək. Be­lə də ol­du. Dün­ya­da son vaxt­lar baş ve­rən ən dəh­şət­li qan­lı toq­quş­ma Er­mə­nis­tan­da baş ver­di. Xey­li in­san öl­dü­rül­dü, min­lər­lə adam həbs edil­di. Özü də hə­lə həbs­lər apa­rı­lır. İn­di er­mə­ni xal­qı ən ya­zıq xal­qa çev­ri­lib. Yə­qin ki, öz ağıl­la­rı­nın uc­ba­tın­dan. Vaxt gə­lə­cək ki, on­lar da­ha da ya­zıq gü­nə dü­şə­cək­lər və bi­zim əli­mi­zə göz di­kə­cək­lər. Tey­mur sherg