(olduğu kimi el dəymədən sayta qoyulur. GUNAZ.TVnin mövgeynilə üst_üstə düşədə bilər düşmüyədə bilər) qara aypara və qara ulduz Güney Azərbaycana önərilən simbolda qara aypara və qara ulduz məfhumlarına bir baxış Oral Ərsoy Hər bir ölkənin adıyla yanaşı o ölkənin pərçəmi(1) də onu tanımlayır. Pərçəm hər millətin arzıları, siyasi, məzhəbi, fəlsəfi baxışları və hətta onun cuğrafi, mədəni şərayiti və önəmli tarixi olaylarını da əks edir. Pərçəmlər üzərində araşdırmaya “Vexilology” deyilir. Bu elim Pərçəmlərin tarixçəsi, mənası, onlarda olan rənglər və şəkillərin məfhumu və tarixi olaylar içində dəyişmələrini araşdırar. Pərçəmlər və simbollarda rənglərin məfhumu: Ölkələrin milli pərçəmlərində işlədilən rənglərin məfhumu bir-birindən fərqli və hətta bir-birylə təzadlı ola bilər. Müxtəlif pərçəmlərdə rənglərin məfhumu haqda ortaq nöqtələrə şahid olsaq da pərçəmlərin rənglərinin məfhumu üzərində onları qruplaşdırmaq doğru və elmi iş deyildir. Başqa sözlə desək, pərçəmlərdə var olan rənglər məfhumunu dəyərləndirmək nisbilikdən asılıdır. Ona görə də bir rəngin məfhumu bir ölkənin milli pərçəmində özəl bir məfhum və başqa ölkənin milli pərçəmində isə ayrı məfhum daşıya bilər. Pərçəmlərdəki rənglərin məfhumu millətlərin rənglərlə bağlı fəlsəfi və dini inanclarından da asılıdır. Bu arada millətlərin arasında rənglərin məfhumu bir çox hallarda tam təzadlı və bir-birindən fərqlidir. Örnək üçün bir çox millətlər içində qara rəng yas və əza nişanıdır, bəzi millətlərdə (örnək üçün Çin-də) ağ rəng və bəzisində (örnək üçün Qəna-da) isə al ya qırmızı rəng yas nişanəsidir. Yaşıl rəng bəzi ölkələrdə təbiət və yaşıllıq məfhumu daşısa da İslami ölkələrdə İslam dininin nişanəsi kimi tanımlanmaqdadır. Rənglərin ayrı-ayrı millətlər içində müxtəlif və hətta təzadlı məfhum daşıması ilə bağlı çoxlu örnəklər vermək olar. Sözün burasında güney Azərbaycana önərilən simbolun ay və ulduzunun qara rənginə toxunuram. Simbol önərisi verildikdən sonra onda gedən qara rəngə neçə etiraz səslənmişdir. Etirazçıların baxışına görə milli simbolun ay və ulduzu qara rəngdə olması yanlışdır. Başqa sözlə desək, onların sözünə görə ay və ulduz qara rəngdə ola bilməz. Bir yazıda “Qara ulduz yalnız bəzi Afriqa ölkələrinə mənsubdur və Afriqalıların qara dərili olduqlarını göstərməkdədir” qələmə alınmışdır! Bəli, Afriqa ölkələrinin bəzi milli pərçəmlərində gələn qara ulduz o ölkələrə mənsub olan millətlərin qara dərili olduğunu göstərməkdədir, ama yuxarıda rənglərin neçə məfhum daşıdıqlarını açıqladığımıza əsasən bu məfhumu başqa ulduzlara da umumiyyət vermək əsla doğru və elmi deyildir. Qara rəngin başqa rənglər kimi müxtəlif ölkələrin milli pərçəmlərində məfhumu fərqlidir. Əfğanstan milli pərçəmindəki qara rəng istemar dönəminin zülmləri və qara günlərin nişanəsi olaraq pərçəmdə qalargı olmuşdur. Amma Alman ölkəsinin pərçəmindəki qara rəngin məfhumu başqa məfhum daşımaqdadır. Alman ölkəsinin milli pərçəmindəki üç rəng(qara, qırmız və tox sarı) Napoleon ilə savaşan Alman əskərlərinin qara paltar, sarı düymə və qırmızı sıcaflarından alınmışdır. Yəni Alman pərçəminədki qara rəng əskərlərin qara paltarlarına işarəsi vardır. Gördüyünüz kimi qara rəngin başqa rənglər kimi müxtəlif pərçəmlərdə müxtəlif məfhumları vardır. Türk millətlərinin içində qara sözu “böyük” mənası daşımış həm də qəm, əza və yas göstərgəsi olmuşdur. Pərçəmlərdəki rənglər və şəkillərin məfhumlarının fərqli olduğu üçün onları necə anlamalıyıq? Heç bir pərçəm üzərində rənglər ya onda olan şəkillər və elemanların məfhumunu açıqlamaq üçün izahlar verilmir və pərçəmdəki elemanların məfhumunu bilmək üçün hər kəs özü araşdırmalıdır. Yəni hər kəs hər hansi pərçəmi gördükdə ilk baxışda onda var olan elemanlar və rənglərin məfhumunu bilməyə də bilər. Çünkü pərçəmlərdə var olan elemanlar və rənglərin məfhumu bir birindən fərqli olmaqdadır. Sadəcə bəzi rənglər və elemanların məfhumu özəl hallarda bütün millətlərə bəlli ola bilər. Pərçəmlər və simbollarda gələn ulduz nişanı Ulduz nişanı müxtəlif millətlərin pərçəm və simbollarında müxtəlif rənglərdə (ağ, yaşıl, qara və göy) gəlmiş və həm də ayrı-ayrı məfhumlar daşımışdır. Burada təkid edəcəyimiz bir məsələ də var. Simbollarda gələn ulduzların şəkli də bir-birindən fərqli olmuşlar. Yəni pərçəmlər və ya simbollarda gələn ulduzlar 5, 6, 8, 9 və … bucaqlı olmuş və dəyişik məfhumlarda da işlənmişdirlər. 5, 6, və 8 bucaqlı ulduzlar tarix boyu Türk hakimiyyətləri simbollarında dönələrlə işlə alınmışdır. 5 bucaqlı ulduz (Pentagram) ən əsgi simbollardan sayılmaqdadır və ilk olaraq Sümerlərdə işlədilmişdir. 5 bucaqlı ulduz bu günədək müxtəlif və həm də təzadlı məfhumlarda işə alınmışdır. Afriqa bölgəsində yerləşən Sautume və Prinsip, Qəna və Bisao Ginə ölkələrinin pərçəmlərindəki qara ulduz 5 bucaqlıdır. O ölkələrdə qara ulduz deyilən üç ölkəyə mənsub olan millətlərin qara dərili olduğunu göstərməkdədir. 5 bucaqlı ulduz başqa rənglərdə başqa məfhumları da daşımaqdadır. Örnək üçün Iraq ölkəsinin 1991-dək pərçəmində 3 ulduz var olmuşdur. Bu ulduzlar 5 bucaqlı və yaşıl rəngdə olmuşlar. Bu 3 ulduz Ərəb dunyasının 3 ölkəsində (Misr, Iraq və Suriyə) Bəsi partiyanın hakim olduğunu göstərməkdəydi! 1991 ilindən sonra 3 yaşıl ulduzun ortasına “Allah-u Əkbər” sözü yerləşdirilib və ulduzların məfhumu da (Azadlıq, Birlik və Socialism) məfhumlarına dəyişlmişdir. Dövləti ya milli pərçəmlər və simbollarda siyasi olaylar nədəniylə olunan dəyişikliklərə çoxlu sayıda rast gəlmək olar və yuxarıda verilən örnəyi yetərli bilib ondan geçirik. Davud qalxanı ya Yəhud nişani ilə tanılan 6 bucaqlı ulduz “kamil insan” məfhumunu daşımaqdadır. 6 bucaqlı ulduz haqqında müxtəlif fikirlər də söylənmişdir. 9 bucaqlı ulduz Bəhaiyyət nişanı kimi tanımlanmaqdadır. 8 bucaqlı ulduz Qaşqay elinin əsgi görüşlərinə əsasən günəşin göstərgəsi və onun eşidir. Türk əsgi inanclarına görə 8 bucaqlı ulduz həm də Türklərin dövlət anlayışını açıqlamaqdadır. Bu görüşə görə Tanrı, Türkləri yer üzündə haq və ədaləti qurmaq üçün yaratmışdır. güney Azərbaycana önərilmiş simgədə 8 bucaqlı ulduz qara rəngə boyanmışdır. güney Azərbaycanın istiqlaliyyət və hakimiyyəti olmadığı üçün 8 bucaqlı ulduzun qara rəngə boyanması deyilən əsarət və hakimiyyətsizliyi doğru tərzdə göstərməkdədir. Bu məfhumun düşünülməsində 8 bucaqlı ulduz və onun Türk əsgi inanclarındakı məfhumuna baxmamız gərəkir. Pərçəmlər və simbollarda gələn aypara nişanı Aypara bir çox simbollarda ağ, qırmız, sarı və qara rənglərdə işlədilmişdir. Ağ aypara əsgi Türklərdə paklıq, aydınlıq və həm də azadlıq nişanı olmuşdur. Qara aypara Çingiz Xan pərçəmində var olmuşdur. Aypara bir çox hallarda Islam dini nişanı da tanınmışdır. Son zamanlarda güney Azərbaycana önərilən simgədə (Əslində bu simgə həmən vətənimizin quzeyində rəsmi və dövlət pərçəmidir) ayparanın qara rəngə boyanması güney Azərbaycanın azad olmaması məfhumunu göstərməkdədır. Deməli hər bir ölkə ya millət öz istək, arzı, siyasi durumu və olaylarını, fəlsəfi, dini inanclarını və başqa amilləri nəzərdə tutaraq zaman sürəsində öz simgə ve ya pərçəmlərində lazimi dəyişikliklər aparır. Yeni elmi araşdırmalara görə simbollarda gələn elemanlar hətta həqiqətə uyğun olmaya da bilərlər. Simbollar daha doğrusu hamının etina və diqqətini çəkmək üçün doğulurlar. Bu nəzərə görə “Qara ulduz olmaz!” deyənlər sözün əsil mənasında simbolların nə olduğunu və hansı rol oynadığını bilmirlər. güney Azərbaycana önərilən simgənin ortasında gələn qara aypara və qara ulduz toxunduğumuz teoriyə görə ali və məqsəd yönlü ola bilər. Hər kəs simbol üzərindəki qara ay və qara ulduz ilə rastlaşdığı zaman onun məfhumu haqda düşüncəyə dalacaqdır. Nədən bu simbolun aypara və ulduzu qara rəngə boyanmışdır? Bunun məfhumu nədir? və simbolun isə əsli özəlliklərindən birisi onun cəlb edici mahiyyətidir. Qara aypara və qara ulduzlu simge güney Azərbaycanın siyasi durumunu göstərdiyi halda həm də cəlb edicidir. Bunlardan başqa simgədə qara aypara və qara ulduzun qırmızı rəngin ortasında gəlməsi ona estetik görünüş və gözəllik də bağışlamışdır. Rənglərin teorisinə görə qırmızı rəngin qara rənglə yanaşı gəlməsi hər kəsdə enerji və güclü həyəcan icad edər. Bu haqda artıq bilgi istəyənlər rənglərin teorisini oxuya bilərlər. 1- “Pərçəm” sözü Türkcədir. Bu yazida əmd olaraq “Bayraq” sözü yerinə “Pərçəm” işlədilmişdir. Diqqət: Bu yazıda hörmətli Mehran Behari-nin “20-ci yüzillikdə güney Azərbaycan pərçəminin tarixçəsi” yazısından istifadələr olunmuşdur. Oral Ərsoy 1378.5.19 [email protected]/* */ butovaz