"İn­di Gür­cüs­ta­nın özü­nə gəl­mə­si va­cib­dir" Ra­sim Mu­sa­bə­yov: "Qərb elə bir ca­vab­lar dü­şü­nür ki, Ru­si­ya­nın ağ­lı­na bir də bu cür dav­ra­nış­lar düş­mə­sin" - Ru­si­ya özü­nü yax­şı apar­ma­sa, ar­tıq onun işi gür­cü­lər­lə yox, ABŞ-la ola­caq Ru­si­ya­nın Gür­cüs­ta­na tə­ca­vü­zü­nə sərt re­ak­si­ya Av­ro­pa öl­kə­lə­ri pre­zi­dent­lə­ri­nin ABŞ-a öz part­nyor­la­rı­nı mü­da­fiə et­mək­lə bağ­lı et­di­yi ça­ğı­rış­lar öz ef­fek­ti­ni ver­di. Bu bə­ya­nat­lar­dan dər­hal son­ra Döv­lət ka­ti­bi Kon­do­li­za Ray­sı və­ziy­yət­lə ye­rin­də­cə ta­nış ol­maq üçün böl­gə­yə ezam edən Bir­ləş­miş Ştat­la­rın pre­zi­den­ti Corc Buş öz hərb­çi­lə­ri­ni mü­na­qi­şə böl­gə­si­nə gön­dər­mə­yə qə­rar ver­di. Qeyd edək ki, ABŞ hərb­çi­lə­ri­nin Gür­cüs­tan­da yer­ləş­di­ril­mə­si mə­sə­lə­si­nin çox­dan Ağ Evin plan­la­rı sı­ra­sın­da ol­du­ğu­nu bil­di­rən bə­zi si­ya­si eks­pert­lər pre­zi­dent Corc Bu­şun qə­ra­rı­nı və­ziy­yət­dən öz xey­ri­nə is­ti­fa­də et­mək ki­mi də­yər­lən­di­rir­lər. Bu­nun­la be­lə Gür­cüs­ta­nın təh­lü­kə­siz­li­yi ilə bağ­lı prob­lem­lər hə­lə də qal­dı­ğın­dan be­lə bir ad­dı­mın atıl­ma­sı­na eh­ti­yac ya­ran­dı­ğı da is­tis­na edil­mir. Po­li­to­loq Ra­sim Mu­sa­bə­yov isə he­sab edir ki, in­di­ki şə­ra­it­də ABŞ hərb­çi­lə­ri­nin Gür­cüs­ta­na gəl­mə­si ilk növ­bə­də bu öl­kə­nin rəh­bər­li­yi­nə dəs­tək ba­xı­mın­dan va­cib­dir. - Gür­cüs­tan­da ha­di­sə­lər ye­ni­cə baş­la­yan­da, o mər­hə­lə­də ki rus­lar Ose­ti­ya­dan gür­cü­lə­ri çı­xa­rır­dı, Qərb bu­na elə cid­di re­ak­si­ya ver­mir­di. Mən bun­dan be­lə nə­ti­cə çı­xa­rı­ram ki, Saa­kaş­vi­li­nin Ose­ti­ya­da baş­la­dı­ğı əmə­liy­yat­lar heç də ABŞ tə­rə­fin­dən is­ti­qa­mət­lən­di­ril­mə­miş­di. ABŞ-ın baş ve­rən­lə­rə bir qə­dər ləng re­ak­si­ya ver­mə­si isə Ru­si­ya­nın əl-qol aç­ma­sı­na im­kan ver­di. Tə­bii ki, bu na­ra­hat­çı­lıq ya­rat­dı. He­sab edi­rəm ki, in­di Qərb elə bir ca­vab­lar dü­şü­nür ki, Ru­si­ya­nın ağ­lı­na bir də bu cür dav­ra­nış­lar nü­ma­yiş et­dir­mək düş­mə­sin. - Qər­bin nə ki­mi ca­vab­la­rı ola bi­lər? - Mə­nə elə gə­lir ki, ABŞ hərb­çi­lə­ri uzun müd­dət ora­da yer­lə­şər­sə, Ru­si­ya Gür­cüs­ta­nın NA­TO-ya ya­xın­laş­ma­sı­nın qar­şı­sı­nı ala bil­mə­yə­cək. Nə də rus­lar bu­nu böl­gə­yə ABŞ hərb­çi­lə­ri­nin gəl­mə­mə­si üçün edir­di­sə, hərb­çi­lə­rin gəl­mə­si ar­tıq Ru­si­ya­ya ca­vab­dı. - Am­ma be­lə fi­kir­lər də var ki, əs­lin­də Qərb Gür­cüs­ta­nı öz ma­raq­la­rı­na qur­ban ve­rə­rək öz plan­la­rı­nı işə sal­maq is­tə­yir­di və bu­na da na­il ol­du... - Qərb gə­lib bu­ra­da Ru­si­ya ilə dö­yü­şə gir­mək fik­rin­də de­yil. An­caq Ru­si­ya­nın bu­ra­da­kı əməl­lə­ri­ni də ca­vab­sız qoy­maq ol­maz. Əgər bu­na Qərb tə­rəf­dən cid­di təp­ki ol­ma­sa, on­da Ru­si­ya da­ha da əl-qol aça bi­lər­di. Ona gö­rə də Qər­bin sərt təp­ki­si va­cib idi. - Gür­cüs­tan­da baş ve­rən ha­di­sə­lər za­ma­nı Av­ro­pa Bir­li­yi və Tür­ki­yə ABŞ-dan da­ha fə­al gö­rün­dü. Hət­ta Tür­ki­yə öz va­si­tə­çi­li­yi mə­sə­lə­si­ni də gün­də­mə gə­tir­di. Siz­cə, ABŞ-ın ləng tər­pən­mə­si­nə sə­bəb nə idi? - Hər hal­da bu­ra­da bir mə­sə­lə­ni nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, bü­tün dün­ya bu gün ABŞ-la he­sab­la­şır. Əgər ABŞ-ın sərt re­ak­si­ya­sı ol­ma­say­dı, Ru­si­ya Sar­ko­zi­nin tək­lif­lə­ri­ni qə­bul edə­cək­di­mi? Tə­bii ki, yox. Di­gər tə­rəf­dən, Tür­ki­yə də baş ve­rən­lər­dən na­ra­hat­dır. Tür­ki­yə­nin Gür­cüs­tan­da qa­nu­ni ma­raq­la­rı var. Azı BTC ilə bağ­lı. Tür­ki­yə han­sı­sa kə­nar böl­gə­də de­yil. Tür­ki­yə Gür­cüs­tan­la qon­şu olan və re­gio­nal döv­lət­dir. Bil­di­yi­niz ki­mi, Tür­ki­yə də öz əra­zi­sin­də hər­bi cə­hət­dən mü­əy­yən ha­zır­lıq­la­ra baş­la­mış­dı. Ru­si­ya­nın bu cür dav­ra­nı­şı hər bir za­man bi­la­va­si­tə Ru­si­ya-Tür­ki­yə toq­quş­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xa­ra bi­lər. Dü­şü­nü­rəm ki, Tür­ki­yə­nin ak­tiv­lik nü­ma­yiş et­dir­mə­sin­də söh­bət heç də gür­cü­lər­lə rus­lar ara­sın­da va­si­tə­çi­lik et­mək­dən get­mir. Tür­ki­yə­nin baş na­zi­ri­nin Mosk­va­ya sə­fə­ri də o məq­səd da­şı­yır­dı ki, baş na­zir ge­dib na­ra­zı­lı­ğı­nı bil­di­rib. Bu gün Ru­si­ya Tür­ki­yə-Ru­si­ya mü­na­si­bət­lə­rin­dən fay­da­la­nır. Əgər Ru­si­ya bu cür dav­ra­nış­la­rı­nı da­vam et­dir­sə, bil­mə­li­dir ki, Ru­si­ya­ya NA­TO-nun mü­da­xi­lə­si Tür­ki­yə əra­zi­sin­dən gə­lə­cək. - Baş ve­rən ha­di­sə­lər Gür­cüs­ta­nın NA­TO-ya üzv­lük pro­se­si­ni nə qə­dər sü­rət­lən­di­rə bi­lər? NA­TO baş ka­ti­bi Ya­ap de Skef­fer də bə­yan et­di ki, Ru­si­ya­nın bu ad­dım­la­rı pro­se­sin in­ten­siv­ləş­di­ril­mə­si­ni zə­ru­ri edir... - Bu­ra­da iki­li mə­sə­lə var. Bir tə­rəf­dən fərz edi­rəm ki, Fran­sa və Al­ma­ni­ya Ru­si­ya­nı atə­şi da­yan­dır­ma­ğa sövq edən­də, is­tis­na et­mi­rəm ki, ora­da apa­rı­lan söh­bət­lər­də Ru­si­ya bu öl­kə­lər­dən Gür­cüs­tan və Uk­ray­na­nın tez­lik­lə NA­TO-ya üzv edil­mə­yə­cə­yi­nə vəd­lər ve­ri­lib və bəl­kə də Ru­si­ya be­lə bir və­di alıb. Be­lə bir da­nı­şıq­lar olub­sa, bu yax­şı hal de­yil, an­caq bu is­ti­qa­mət­də mü­za­ki­rə­lə­rin müm­kün­lü­yü­nü də is­tis­na et­mi­rəm. Əs­lin­də bu və­ziy­yət gös­tər­di ki, ba­la­ca döv­lət­lə­ri Ru­si­ya­nın id­dia­la­rı qar­şı­sın­da tək sax­la­maq müm­kün de­yil. Ru­si­ya­nın bu dav­ra­nı­şı Azər­bay­can üçün də çox bö­yük ar­qu­ment­dir ki, NA­TO ilə bağ­lı ad­dım­la­rı­nı bir da­ha nə­zər­dən ke­çi­rə­rək Gür­cüs­tan ki­mi NA­TO-ya doğ­ru sü­rət­lə irə­li­lə­mə­yə baş­la­sın. - Saa­kaş­vi­li açıq şə­kil­də bə­yan et­di ki, on­lar dost ki­mi kö­mək göz­lə­dik­lə­rin­dən de­yil, göz­lə­mə­dik­lə­ri öl­kə­lər­dən dəs­tək al­dı­lar. Uk­ray­na is­tis­na ol­maq­la baş ve­rən­lər­lə bağ­lı di­gər GU­AM öl­kə­lə­ri­nin re­ak­si­ya­sı mü­şa­hi­də edil­mə­di. - Ta­ma­mi­lə ra­zı­yam. XİN-in mət­bu­at ka­ti­bi Xə­zər İb­ra­hi­min ver­di­yi bə­ya­nat­dan baş­qa, o da bu bə­ya­na­tı ve­rən­də ha­di­sə­lər hə­lə gər­gin mər­hə­lə­yə keç­mə­miş­di. Azər­bay­can heç cür sə­si­ni çı­xart­ma­dı. Mən bu­na gö­rə tə­əs­süf­lə­ni­rəm. Azər­bay­ca­nın bi­la­va­si­tə ma­raq­la­rı Gür­cüs­tan­la bağ­lı­dır. Azı bu öl­kə­də kom­mu­ni­ka­si­ya ma­raq­la­rı var və bu ma­raq­lar Ru­si­ya tə­rə­fin­dən təh­lü­kə al­tın­da qo­yul­muş­du. Bu­na gö­rə də Gür­cüs­ta­nın Azər­bay­can­dan həm­rəy­lik sə­si eşit­mə­yə haq­qı ça­tır­dı. Doğ­ru­dur, bi­zim GU­AM çər­çi­və­sin­də elə bir öh­də­lik­lə­ri­miz yox­dur. Bax­ma­ya­raq ki, Uk­ray­na Gür­cüs­ta­na yar­dım et­mə­yi nə­zər­dən ke­çir­di­yi ba­rə­də bə­ya­nat­lar ve­rir­di, la­kin hə­rə­kət et­mə­di. Azər­bay­ca­nın da bu cür hə­rə­kət et­mək im­kan­la­rı yox idi. An­caq eti­raz sə­si­ni ucalt­maq və Gür­cüs­tan­la həm­rəy­lik nü­ma­yiş et­dir­mək ol­duq­ca va­cib idi. Mə­nə elə gə­lir ki, Azər­bay­can çox lən­gi­di. - Gür­cüs­tan­da­kı ha­di­sə­lər­də "Ko­so­vo pre­se­den­ti" nə də­rə­cə­də rol oy­na­dı? - Ru­si­ya­nı an­la­maq çox çə­tin­di. Bir tə­rəf­dən Ru­si­ya Ko­so­vo mə­sə­lə­si­nin əley­hi­nə çı­xa­raq onu qə­bul et­mə­di­yi­ni bə­yan edir. İn­di isə de­yir ki, "yox, mən bun­dan öz bil­di­yim ki­mi is­ti­fa­də edə­cəm". Yə­ni bu o de­mək­dir ki, ki­min gü­cü nə­yə ça­tır­sa onu edə­cək? On­da ye­ga­nə bir yol qa­lır. NA­TO-da bir­lə­şən döv­lət­lər Ru­si­ya­dan qat-qat güc­lü­dür­lər. On­da bu döv­lət­lər bir­lə­şə­rək məc­bur ola­caq­lar Ru­si­ya­nı ye­rin­də oturt­sun­lar. Yə­ni Ru­si­ya hər şe­yi güc­lə həll et­mək is­tə­yir­sə, on­da özü də on­dan qat-qat bö­yük güc­lə üz­lə­şə bi­lər. Ru­si­ya or­ta­ya prin­si­pi­al möv­qe qo­ya bi­lər­di ki, siz Ko­so­vo­da mə­sə­lə­ni bu cür həll elə­di­niz. Mən də Gür­cüs­ta­nın əra­zi bü­töv­lü­yü­nə və in­san­la­rın hü­quq­la­rı­na hör­mət edə­rək bu prob­le­mi sülh yo­lu ilə be­lə həll et­dim. Bu prin­si­pi­al möv­qe olar­dı. An­caq bu­nun tam əley­hi­nə hə­rə­kət et­di və gös­tər­di ki, har­da nə is­tə­yirəm onu edə bi­lə­rəm. Am­ma in­di onun əl-qo­lu­nu elə kə­sər­lər ki, Gür­cüs­tan­la bağ­lı xül­ya­lar da ya­dın­dan çı­xar. Mə­nim fik­rim­cə, Qər­bin Ru­si­ya­ya ən yax­şı ca­va­bı tez­lik­lə Gür­cüs­tan və Uk­ray­na­nı NA­TO-ya üzv edər. Mən­dən ası­lı ol­say­dı, Azər­bay­can da bu sı­ra­da olar­dı. Çox uza­ğa get­mə­yək. Es­to­ni­ya­nın or­du­su yox­dur. Am­ma NA­TO öl­kə­si­dir. Ru­si­ya­nın hü­nə­ri ça­tır ora­da bir şey elə­sin. - Ame­ri­ka hərb­çi­lə­ri­nin Gür­cüs­ta­na gəl­mə­si Ru­si­ya­nın möv­qe­yi­ni ha­ra qə­dər sı­xış­dı­ra­caq? - Ame­ri­ka hərb­çi­lə­ri­nin gəl­mə­si­nin özü fak­ti­ki ola­raq Ru­si­ya­ya Gür­cüs­tan­dan yı­ğış­dı­rıl­maq üçün ca­vab­dır. Yə­ni Ru­si­ya özü­nü yax­şı apar­ma­sa, ar­tıq onun işi gür­cü­lər­lə yox, ABŞ-la ola­caq. Dü­şün­mü­rəm ki, Ame­ri­ka ge­dib rus­la­rı Ose­ti­ya­dan çı­xa­ra­caq. Am­ma Ru­si­ya sülh­mə­ram­lı mis­si­ya yer­lə­şən xət­tə ki­mi ge­ri çə­kil­mə­li­dir. Ora­da sülh­mə­ram­lı qüv­və ki­mi 500 nə­fər adam ol­ma­lı idi. Am­ma Ru­si­ya Gür­cüs­ta­na 25 min hərb­çi dol­du­rub. Bu­na kim ica­zə ve­rib? Ame­ri­ka hərb­çi­lə­ri­nin Gür­cüs­ta­na gəl­mə­si bu öl­kə­yə dəs­tək de­mək­dir. - Bun­dan son­ra Gür­cüs­tan-Ru­si­ya mü­na­si­bət­lə­ri­nin han­sı is­ti­qa­mət­də in­ki­şaf edə­cə­yi­ni proq­noz­laş­dır­maq olar? - Dü­şün­mü­rəm ki, Ru­si­ya­nın ən bö­yük səh­vi on­dan iba­rət idi ki, fak­ti­ki ola­raq Qaf­qaz­da özü­nə ən ya­xın olan xal­qı özü­nə qar­şı qoy­du. Həm Şi­ma­li Qaf­qaz­da, həm Cə­nu­bi Qaf­qaz­da rus­la­ra gür­cü­lər­dən ya­xın və pra­vos­lav olan xalq yox idi. Bu vax­ta ki­mi elə bir hal ol­ma­yıb ki, gür­cü­lər rus­lar­la mü­ha­ri­bə apar­sın­lar. An­caq Ru­si­ya sü­ni şə­kil­də Gür­cüs­ta­nı və gür­cü­lə­ri uzun müd­də­tə öz­lə­ri­nə qar­şı nif­rət ya­ra­dan bir mü­na­si­bə­tə sövq et­di. Bu­na gö­rə də iki öl­kə ara­sın­da nor­mal mü­na­si­bət­lər ya­rat­maq çox çə­tin ola­caq. İnan­mı­ram ki, bu müm­kün ol­sun. - Bun­dan son­ra ha­di­sə­lər han­sı is­ti­qa­mət­də in­ki­şaf edə bi­lər? - Hər hal­da bi­rin­ci növ­bə­də Gür­cüs­tan hö­ku­mə­ti­nin özü­nə gəl­mə­si va­cib­dir. Gür­cüs­ta­nın ABŞ-ın və Tür­ki­yə­nin kö­mə­yi ilə hər­bi cə­hət­dən bər­pa olun­ma­sı hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­li­dir. De­kabr­da ol­ma­sa da, ilin so­nun­da ABŞ-da ad­mi­nist­ra­si­ya də­yi­şə­cə­yi­nə gö­rə ola bil­sin, on­dan son­ra ye­nə də gün­də­li­yə NA­TO mə­sə­lə­si ki­fa­yət qə­dər sərt şə­kil­də gə­lə­cək. Vü­sa­lə Ra­fiq­qı­zı sherg