MDB-yə ilk sar­sı­dı­cı zər­bə vu­rul­du Gür­cüs­ta­nın Ru­si­ya­ya qar­şı son "ko­zır"ın­dan da ya­rar­lan­ma­sı ya­xın gə­lə­cək­də bu qu­rum­da mər­kəz­dən­qaç­ma pro­se­si­ni sti­mul­laş­dı­ra bi­lər Ru­si­ya-Gür­cüs­tan mü­ha­ri­bə­si bey­nəl­xalq si­ya­sət səh­nə­sin­də möv­cud olan si­tua­si­ya­ya tə­sir­siz ötüş­mə­yib. Be­lə ki, bu sa­vaş dün­ya­nın nü­fuz­lu döv­lət­lə­ri ara­sın­da­kı mü­na­si­bət­lə­rin gər­gin­ləş­mə­si­nə mün­bit şə­ra­it ya­ra­dıb. Çün­ki bu mü­ha­ri­bə və onun il­kin nə­ti­cə­lə­ri ək­sər dün­ya nə­həng­lə­ri­nin mil­li ma­raq­la­rı­na qə­tiy­yən ca­vab ver­mir. Ona gö­rə də, Ru­si­ya-Gür­cüs­tan mü­ha­ri­bə­si­nə mü­na­si­bət­də dün­ya­nın nü­fuz­lu döv­lət­lə­ri­nin prin­si­pi­al möv­qe­yi­nin ya­xın gün­lər­də açıq şə­kil­də or­ta­ya çı­xa­ca­ğı o qə­dər də cid­di şüb­hə do­ğur­mur. Bu ba­xım­dan, sö­zü­ge­dən sa­va­şın nə­ti­cə­sin­də dün­ya­da möv­cud olan hər­bi-si­ya­si ta­raz­lı­ğın nis­bə­tən də­yi­şə bi­lə­cə­yi qə­tiy­yən is­tis­na olun­mur. Qeyd edək ki, Ru­si­ya-Gür­cüs­tan sa­va­şı­nın nə­ti­cə­lə­rin­dən do­ğan tə­sir­lə­rin kon­kret si­ya­si mə­kan­lar­dan da yan keç­mə­yə­cə­yi göz­lə­ni­lir. Xü­su­si­lə də, Cə­nu­bi Qaf­qaz re­gio­nun­da ye­ni si­tua­si­ya­nın ya­ra­na bi­lə­cə­yi ta­ma­mi­lə göz­lə­ni­lən­dir. Hər hal­da, bu re­gi­on­da möv­cud olan ənə­nə­vi geo­po­li­tik və­ziy­yə­tin özün­dən əv­vəl­kin­dən nis­bə­tən fərq­lə­nə bi­lə­cə­yi qə­tiy­yən is­tis­na de­yil. Bu isə, o de­mək­dir ki, Cə­nu­bi Qaf­qaz re­gio­nu­na aid döv­lət­lər və bu böl­gə­də cid­di ma­raq­la­rı olan nə­həng dün­ya döv­lət­lə­ri be­lə key­fiy­yət də­yi­şik­lik­lə­ri­nə müt­ləq ha­zır ol­ma­lı­dır. An­caq Ru­si­ya-Gür­cüs­tan sa­va­şı­nın ilk re­al tə­si­ri MDB mə­ka­nın­da qa­ba­rıq şə­kil­də hiss olun­ma­ğa baş­la­yıb. Be­lə ki, MDB döv­lət­lə­ri bu sa­vaş­dan son­ra öz xa­ri­ci si­ya­sət kurs­la­rı­na ye­ni­dən bax­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qa­la bi­lə­cək­lə­ri­ni ar­tıq an­la­ma­mış de­yil­lər. Hər hal­da, hə­min döv­lət­lə­rin xa­ri­ci si­ya­sət prio­ri­tet­lə­rin­də mü­əy­yən dü­zə­liş­lər olun­ma­sı­nın qa­çıl­maz­lı­ğı­nı ar­tıq in­di­dən proq­noz­laş­dır­maq müm­kün­dür. Ən azın­dan ona gö­rə ki, MDB mə­ka­nı­na da­xil olan döv­lət­lə­rə li­der­lik edən Ru­si­ya­nın bun­dan son­ra da­ha sərt möv­qe­dən çı­xış edə bi­lə­cə­yi elə in­di­dən açıq-aş­kar nə­zə­rə çar­pır. Ru­si­ya­nın baş na­zi­ri Vla­di­mir Pu­ti­nin Gür­cüs­tan­da apa­rı­lan hər­bi əmə­liy­yat­la­ra ey­ham vu­ra­raq bu­nun baş­qa­la­rı­na da yax­şı dərs ola bi­lə­cə­yi­ni qeyd et­mə­si be­lə mü­la­hi­zə­lə­rə əsas ve­rir. Tə­bii ki, hət­ta hə­min ey­ham ol­ma­say­dı be­lə, MDB döv­lət­lə­ri Krem­lin son dav­ra­nış­la­rı­nın bü­tün post­so­vet mə­ka­nı üçün bir­ba­şa me­saj ol­du­ğu­nu qə­bul et­mək məc­bu­riy­yə­tin­də­dir­lər. Bö­yük eh­ti­mal­la ək­sər MDB döv­lət­lə­ri bun­dan son­ra hər han­sı mə­sə­lə ilə bağ­lı öz möv­qe­lə­ri­ni açıq­la­maq­dan ön­cə Ru­si­ya­nın tu­tu­mu­nu mü­şa­hi­də et­mə­yə üs­tün­lük ve­rə­cək­lər. Hət­ta bə­zi döv­lət­lə­rin bir­ba­şa Kreml­lə ra­zı­laş­dır­maq­la möv­qe açıq­la­ma­ğı da­ha üs­tün tu­ta bi­lə­cək­lə­ri də is­tis­na de­yil. Be­lə döv­lət­lə­rə mi­sal ki­mi, Or­ta Asi­ya res­pub­li­ka­la­rı­nı gös­tər­mək olar. Bu ba­xım­dan, ya­xın gə­lə­cək üçün MDB mə­ka­nı­nın mü­əy­yən key­fiy­yət də­yi­şik­lik­lə­ri­nin mü­şa­hi­də olu­na bi­lə­cə­yi qə­tiy­yən is­tis­na de­yil. Ma­raq­lı­dır ki, bə­zi eks­pert­lər be­lə key­fiy­yət də­yi­şik­lik­lə­ri­nin MDB mə­ka­nın­da pro­ses­lə­rin əsa­sən iki va­ri­ant üz­rə in­ki­şa­fı­na mün­bit şə­ra­it ya­ra­da bi­lər. Bi­rin­ci is­ti­qa­mət on­dan iba­rət­dir ki, Krem­lin hər­bi-si­ya­si au­ra­sı­nın əzi­ci tə­sir­lə­ri MDB mə­ka­nı döv­lət­lə­ri ara­sın­da cid­di xof ya­ra­da bi­lər. Və xo­fun son­ra­dan ək­sər MDB döv­lət­lə­ri­nin müs­tə­qil­li­yi­nin for­mal xa­rak­ter da­şı­ma­sı­na yol aça bi­lər. Be­lə ki, Ru­si­ya­nın qə­zə­bin­dən və cə­za me­xa­nizm­lə­rin­dən çə­ki­nən MDB döv­lət­lə­ri­nin müt­ləq ək­sə­riy­yə­ti­nin Krem­lin bir­ba­şa di­rek­tiv­lə­ri əsa­sın­da fəa­liy­yət gös­tər­mək məc­bu­riy­yə­tiy­lə ba­rış­ma­lı ola­ca­ğı göz­lə­ni­lir. Hər han­sı kə­nar döv­lə­tin tə­li­mat­la­rı­nı ye­ri­nə ye­tir­mək mə­cöu­riy­yə­tin­də qa­lan öl­kə­nin müs­tə­qil­li­yi­sə, cid­di şüb­hə­lə­rə yol aça mə­sə­lə­dir. Bu ba­xım­dan, MDB mə­ka­nın­da cə­rə­yan edən pro­ses­lə­rin be­lə in­ki­şaf is­ti­qa­mət­lə­ri ala­ca­ğı təq­dir­də, post­so­vet mə­ka­nın­da keç­miş SSRİ-nin bir qə­dər fərq­li mo­del­də bər­pa eh­ti­ma­lı­nın re­al gö­rün­tü­lər al­maq təh­lü­kə­sin­dən da­nış­maq la­zım gə­lə­cək. Gö­rün­dü­yü ki­mi, ki­fa­yət qə­dər xo­şa­gəl­məz pers­pek­tiv­dir. An­caq eks­pert­lər pro­ses­lə­rin ikin­ci va­ri­ant üz­rə in­ki­şaf im­kan­la­rı­na da cid­di ya­na­şır­lar. On­la­rın fik­rin­cə, bi­rin­ci va­ri­an­tın re­al­la­şıb-re­al­laş­ma­ma­sı da­ha çox ABŞ və Qər­bin MDB mə­ka­nın­da cə­rə­yan edən pro­ses­lə­rə mü­na­si­bət­də ne­cə möv­qe tu­ta­ca­ğın­dan ası­lı ola­caq. Be­lə ki, ABŞ və Qərb MDB mə­ka­nın­da cə­rə­yan edən pro­ses­lə­ri sa­də­cə mü­şa­hi­də et­mək­lə ki­fa­yət­lə­nər­sə, on­da, Kreml Ru­si­ya­nın li­der­li­yi al­tın­da keç­miş SSRİ-ni fərq­li mo­del­də bər­pa şan­sı­nı əl­dən ver­mə­yə­cək. ABŞ və Qər­bin pro­ses­lə­rə si­ya­si-dip­lo­ma­tik cə­hət­dən fə­al mü­da­xi­lə edə­cə­yi təq­dir­də­sə, Ru­si­ya­nın hər­bi-si­ya­si au­ra­sı­nın ya­rat­dı­ğı əzi­ci xof ək­sef­fekt də ve­rə bi­lər. Be­lə ki, bu hal­da, öz müs­tə­qil­lik­lə­ri­ni qo­ru­ma­ğa can atan ək­sər MDB döv­lət­lə­ri özü­nə ye­ni müt­tə­fiq­lər ax­tar­ma­ğa cəhd gös­tə­rə bi­lər. Bu­na cə­sa­rət gös­tə­rən döv­lət­lə­rin­sə, öz­lə­ri üçün re­al "təh­lü­kə­siz­lik çə­ti­ri" qa­zan­maq məq­sə­di­lə üz­lə­ri­ni ABŞ və Qər­bə doğ­ru çe­vi­rə bi­lə­cək­lə­ri ta­ma­mi­lə re­al gö­rü­nür. Bu ba­xım­dan, ABŞ və Qər­bin Gür­cüs­ta­nın mü­da­fiə­si mə­sə­lə­sin­də ol­du­ğu ki­mi, pro­ses­lə­rə mü­da­xi­lə­də ge­cik­mə vər­diş­lə­ri­nə sa­diq qal­ma ənə­nə­sin­dən xi­las ola bi­lib-bil­mə­yə­cə­yi bö­yük önəm da­şı­yır. Onu da qeyd edək ki, ABŞ və Qər­bin qə­tiy­yət­li möv­qe tut­ma­sı və pro­ses­lə­rə ope­ra­tiv re­ak­si­ya ver­mə­si MDB mə­na­nın­da cid­di mər­kəz­dən­qaç­ma dal­ğa­sı ya­ra­da bi­lər. Əs­lin­də, bu pro­se­sin baş­lan­ma­sı ba­xı­mın­dan, mün­bit şə­rai­tin ya­ran­maq­da ol­du­ğu­nu id­dia et­mək üçün də mü­əy­yən əsas­lar möv­cud­dur. Hər hal­da, Gür­cüs­ta­nın MDB-dən çıx­maq ba­rə­də qə­ra­rı­nı ar­tıq rəs­mən elan et­mə­si bu mə­kan­da baş­la­na bi­lə­cək mər­kəz­dən­qaç­ma pro­se­si­nin il­kin əla­mə­ti də sa­yı­la bi­lər. Hal­bu­ki bu­na qə­dər ana­lo­ji ad­dım­la­rın atı­la bi­lə­cə­yi ba­rə­də bir ne­çə də­fə me­saj­lar ve­ril­sə də, heç bir döv­lət bu­na cə­sa­rət gös­tər­mə­miş­di. Çün­ki bu, xü­su­si­lə də, ilk be­lə ad­dım ata­caq döv­lət üçün ağır nə­ti­cə­lər ve­rə bi­lər­di. An­caq "is­lan­mı­şın ya­ğış­dan qor­xu­su ol­maz" prin­si­piy­lə hə­rə­kət edən rəs­mi Tif­lis di­gər MDB döv­lət­lə­ri­nin yo­lu­nu aç­mış ki­mi gö­rü­nür. Çün­ki rəs­mi Tif­li­sin Ru­si­ya-Gür­cüs­tan sa­va­şıy­la üz­ləş­di­yi nə­ti­cə­lər­dən ağır cə­zay­la üz­ləş­mə eh­ti­ma­lı, de­mək olar ki, yox­dur. Bu ba­xım­dan, rəs­mi Tif­li­sin Gür­cüs­ta­nın MDB-dən çıx­maq ba­rə­də ver­di­yi qə­ra­rın cə­za­sı­nı ar­tıq ar­tıq­lan­ma­sıy­la əv­vəl­cə­dən al­dı­ğı­nı dü­şün­mək olar. Gö­rün­dü­yü ki­mi, rəs­mi Tif­lis Ru­si­ya­nın möv­qe­lə­ri­nə zər­bə en­dir­mək üçün əlin­də­ki so­nun­cu im­kan­dan da ar­tıq is­ti­fa­də edib. Rəs­mi Tif­li­sin Ru­si­ya­nın he­ge­mon­lu­ğu al­tın­da olan bu qu­rum­da qal­ma­ğın yol­ve­ril­məz­li­yi ilə ar­qu­ment­ləş­dir­di­yi bu zər­bə­nin han­sı ef­fek­ti ve­rə bi­lə­cə­yi ba­rə­də eh­ti­mal irə­li sür­mək hə­lə çox tez­dir. Çün­ki hə­lə­lik yal­nız Ru­si­ya­dan cid­di şə­kil­də na­ra­zı ol­duq­la­rı şüb­hə do­ğur­ma­yan Uk­ray­na və Mol­do­va­nın uy­ğun şə­ra­it ya­ra­na­ca­ğı təq­dir­də, Gür­cüs­ta­nın aç­dı­ğı "cı­ğır"la yü­rü­mə­yə hə­vəs gös­tə­rə bi­lə­cək­lə­ri is­tis­na olun­mur. Bu ba­xım­dan, ümu­mi pro­se­sin han­sı key­fiy­yə­ti qa­za­na bi­lə­cə­yi­ni mü­əy­yən­ləş­dir­mək üçün Gür­cüs­tan ət­ra­fın­da ya­ran­mış təh­lü­kə­li si­tua­si­ya­nın tə­sir­lə­ri­nin or­ta­dan qal­ma­sı­nı göz­lə­mək la­zım gə­lə­cək. El­çin XA­LİD­BƏY­Lİ sherg